Trinity: ελευθερία, ενσυναίσθηση και λογική

Trinity: ελευθερία, ενσυναίσθηση και λογική

Στην εποχή της πληροφορίας γίνεται συχνά μνεία στην ελευθερία του λόγου και του τύπου. Η ανθρώπινη ιστορία, μέχρι πολύ πρόσφατα (τώρα), βρίθει παραδειγμάτων καταπάτησης του δικαιώματος της έκφρασης.

Έχουμε να κοιτάξουμε μια διαδρομή από την Ιερά Εξέταση του Μεσαίωνα μέχρι την Σοβιετική Ένωση του 20ού αιώνα και την διαχρονική, συσκοτισμένη Ανατολή. Γίνεται, λοιπόν σαφής η αντίθεση/σύγκρουση που υπάρχει σε κάθε ανθρώπινη κοινωνία. Από την μία είμαστε κοινωνικά όντα που θέλουν να εκφραστούν και αποζητούν την ελευθερία, ενώ από την άλλη θέλουμε να εξουσιάζουμε και να ελέγχουμε. Η μάχη μοιάζει ατέρμονη. Οι παράμετροι όμως, όπως η κοινωνία, ο πολιτισμός και τα μέσα, μεταβάλλονται.

Πολλές μαύρες σελίδες έχουν γεμίσει το βιβλίο μας. Ο λόγος, η έκφραση, ο τύπος και οι τέχνες λογοκρίθηκαν. Τα μέσα με την προπαγάνδα ποδηγέτησαν τους λαούς.

O Nikolai Yezhov μετά την εκτέλεση του το 1940 σβήστηκε από την φωτογραφία που τον βλέπαμε στο πλευρό του Στάλιν. Ήταν μια συνηθισμένη τακτική στα πλαίσια της λογοκρισίας στην Σοβιετική Ένωση.

 

Socrates drank the conium. Στην Ελλάδα, το λίκνο την δημοκρατίας, το 399 π.Χ. ο Σωκράτης αντέκρουσε τις προσπάθειες του κράτους να λογοκρίνει τις φιλοσοφικές του διδασκαλίες και καταδικάστηκε σε θάνατο. Μπορεί να πέρασαν 2 χιλιετίες και οι τεχνικές να άλλαξαν, τα κριτήρια όμως παρέμειναν. Στην μυθική και ισχυρή Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία κυριαρχούσε η ρωμαιοκαθολική εκκλησία. Στο όνομα της ανώτερης δύναμης, για άλλη μια φορά, επικράτησε ο φόβος, ο σκοταδισμός και ο περιορισμός της ελεύθερης βούλησης. Άνθρωποι και έργα χάθηκαν στις φλόγες, συνήθως προληπτικά. Η Λατινική Αμερική, που πάντα κινούνταν στην σκιά της υπόλοιπης ηπείρου, έχει μακρά παράδοση σε απολυταρχικά καθεστώτα. Από την δικτατορική Χιλή του Πινοσέτ, μέχρι την σημερινή Βενεζουέλα και το κράτος λαϊκού φόβου στην αυγή του 21ού αιώνα.

Πίσω στην Ευρώπη, οι Ναζί έκαιγαν βιβλία και ανθρώπους ενώ o Goebbels ενορχήστρωσε την προπαγάνδα για την καταστροφή της δημοκρατίας και της ελευθερίας. Ο Erich Maria Remarque, συγγραφέας του αντιπολεμικού αριστουργήματος «Ουδέν νεώτερον από το δυτικό μέτωπο», κυνηγήθηκε ως Εβραίος προδότης. Αντ’αυτού εκτελέστηκε η αδερφή του.

To 1766, η Σουηδία έγινε η πρώτη χώρα που απαγόρευσε την λογοκρισία με νόμο.

Μπορεί η Αστυνομία της Σκέψης να είναι μια αλληγορία από το οργουελικό σκηνικό του 1984, αλλά η λίστα αυτή θα μπορούσε να συνεχίσει μέχρι την υπερχείλιση. Για όλους τους αγώνες λοιπόν και στην μνήμη όσων χάθηκαν και φιμώθηκαν έχει καθιερωθεί η 3η Μαΐου ως η Παγκόσμια Μέρα για την Ελευθερία του Τύπου.

Που βρισκόμαστε όμως σήμερα; Έχουμε δημοκρατία, ζούμε στον σύγχρονο δυτικό πολιτισμό. Μπορούμε να εκφραστούμε και είμαστε ελεύθεροι [!]. Τα μέσα όμως; Όλοι αυτοί οι φορείς που διαμορφώνουν την κοινή γνώμη; Πόσο ελεύθερη είναι τελικά η βούληση μας; Ειδικά τώρα, που έχουν επεκταθεί και ο καθένας μας μπορεί να αποτελεί πηγή πληροφορίας. Η καθημερινότητα μας πλέον είναι συνυφασμένη με την αυτοπροβολή μας και την έκθεση των άλλων σε εμάς. Χωρίς φίλτρο. Μια ελκτική δύναμη δράσης-αντίδρασης που προκαλεί μια αέναη αλληλεξάρτηση. Νιώθουμε πως φέρνουμε τον εαυτό μας στο προσκήνιο. Τι είναι όμως το προσκήνιο πέρα από μια συνεχή φθορά;

Ε και; Τα Social Media δεν χρησιμοποιούνται από όλους με τον ίδιο τρόπο. Δεν επιλέγουν όλοι να δημοσιοποιούν επιλεγμένες στιγμές της ζωής τους φτιάχνοντας το lifestyle alter ego τους. Δεν ποστάρουν όλοι επαναλαμβανόμενες χωρίς αισθητική φωτογραφίες και δεν αγοράζουν followers και views. Οπότε που είναι το πρόβλημα; Επιλέγω να διαχειρίζομαι αλλιώς την διαδικτυακή μου ζωή και απέχω! Δεν είναι τόσο απλό. Η σχέση με τα Social Media είναι αμφίδρομη. Επηρεάζεις και επηρεάζεσαι. Και ακόμα και αν επιλέξεις να μην έχεις τίποτα από όλα αυτά και αγοράσεις ένα Nokia 3310 θα έπρεπε μετά να γίνεις ερημίτης για να μην σε επηρεάζουν και οι γύρω σου. Τα στερεότυπα, τα στρεβλά κοινωνικά πρότυπα και τα fake news βρίσκονται στο απόγειο της ελευθερίας τους.

H Bailey Parnell μίλησε στο TEDxRyersonU και παρέθεσε τους 4 πιο στρεσογόνους παράγοντες που καθιστούν τα Social Media επικίνδυνα για την ψυχική μας υγεία, που πολλές φορές σωματοποιούνται.

Δαιμονοποίηση, η άλλη πλευρά του νομίσματος

Από την άλλη πλευρά η  δαιμονοποίηση της τεχνολογίας και η τεχνοφοβία ξυπνούν τα πιο συντηρητικά μας ένστικτα. Δυστυχώς, δεν θεωρούν όλοι αυτονόητη την προσφορά της τεχνολογίας στην αναβάθμιση του επιπέδου της ζωής μας. Οι γραφικοί γύρω μας πληθαίνουν και μια φρενίτιδα φόβου για όσα δεν μπορεί να καταλάβει ο μέσος άνθρωπος δημιουργούν έναν ιστό παραπληροφόρησης και διαστρέβλωσης. Και ας μην ξεχνάμε πως τέτοιες αντιλήψεις γίνονται εργαλείο, αφαιρώντας την ελευθερία του λαού από σύγχρονους σουλτάνους.

Από ατομικό σε συλλογικό επίπεδο

Πέρα όμως από το ατομικό, πλήττεται και το συλλογικό ασυνείδητο. Ζούμε στην εποχή που έχει δοθεί φωνή άκριτα σε επικίνδυνα στοιχεία. Πιστεύουμε σε εξωγήινους δίσκους, αεροψεκασμούς, αιρετικές κυριαρχίες και παγκόσμιες συνωμοσίες. Τα εμβόλια δεν προλαμβάνουν αλλά σκοτώνουν και η Γη είναι επίπεδη. Μπορεί τέτοιου είδους παραδείγματα να υπήρχαν πάντα, αλλά σήμερα, εν μέσω της πολιτικής, πολιτιστικής και κοινωνικής κρίσης που βρισκόμαστε, η έξαρση και η κλιμάκωση είναι αισθητή και πιο επικίνδυνη. Όταν οι πεποιθήσεις ενός σεβαστού ποσοστού των σύγχρονων ανθρώπων κάνουν την περίπτωση του Charles Manson να μοιάζει λογική και πιθανή κάπου η ανθρωπότητα δεν τα κατάφερε. Η τεχνολογία έδωσε τα μέσα. Αλλά η λογική απέτυχε…

Το βασικότερο εργαλείο του ανθρώπου είναι η επαγωγική σκέψη ως απόρροια της λογικής του. Όταν η αλυσίδα σπάει και αμφισβητούνται κρίκοι που πήγαν την ανθρωπότητα και την γνώση για τον Κόσμο παρακάτω κυριαρχούν ιδεοληψίες και δογματισμοί. Και εκεί είναι που η λογική έχει επίσημα αποτύχει. Μην ξεχνάμε πως ακόμα και σήμερα η θεωρία της εξέλιξης και της φυσικής επιλογής αποτελεί ύβρη για τους περισσότερους ανθρώπους που πιστεύουν σε αόρατες πνευματικές δυνάμεις.

Η ελευθερία, η ενσυναίσθηση και η λογική είναι τα τρία σημεία που ορίζουν το ευμετάβλητο επίπεδο της πραγματικότητας γύρω μας. Ο άνθρωπος, σε αντίθεση με τις μηχανές, δεν είναι φτιαγμένος μόνο από λογικές πύλες. Η ενσυναίσθηση, ως ανθρώπινο χαρακτηριστικό, μας βοηθά εκτός από το να κρίνουμε τα δεδομένα, να αισθανόμαστε τις πράξεις και τα γεγονότα. Δεν μπορεί να δοθεί μια άμεση και δραστική λύση σε αυτό, όπως ούτε και στα περισσότερα κοινωνικά-πολιτιστικά προβλήματα. Μόνο περιγραφές για την χαρτογράφηση τους. Το μόνο στο οποίο μπορούμε να επενδύσουμε είναι η γνώση και η παιδεία με την ελπίδα πως θα μας βοηθήσουν να ακονίσουμε την λογική και να εξασκήσουμε το συναίσθημα μας.

*

Στην Ανατολική Γερμανία τα μέσα μαζικής ενημέρωσης ήταν καθοδηγούμενα και η έκφραση περιορισμένη. Το ραδιόφωνο έπαιζε μια συγκεκριμένη Playlist πατριωτικών κομματιών που εξυμνούσαν το Κόμμα. Για κάνα δυο ώρες κάθε βράδυ οι συνθήκες επέτρεπαν στους ακροατές να πάρουν μια γεύση από την μουσική και την κουλτούρα της δύσης. Ήταν μια από τις μεγαλύτερες, απαγορευμένες απολαύσεις τους.

 

 

Μάρθα Κωταΐδου

Φοιτήτρια Πληροφορικής στο Αριστοτέλειο. Ενδιαφέροντα ο κινηματογράφος, η μουσική, τα βιβλία και τα ταξίδια. Κύριο μέσο έκφρασης το γράψιμο. Θέλω να πιστεύω πως όλα μεταβάλλονται και εξελίσσονται.
Close Menu