Mindfulness: Η νέα υπερδύναμη;

Mindfulness: Η νέα υπερδύναμη;

Οι όροι mindfulness και meditation αναδύονται ανάμεσα στις νέες τάσεις της καινούριας δεκαετίας. Έχουν εφαρμογή στον τομέα της υγείας, στις επιχειρήσεις, στον αθλητισμό αλλά και στις τέχνες. Πόσο καινοτόμες είναι στην πραγματικότητα αυτές οι πρακτικές και ποιά είναι η σημασία τους;

Ως mindfulness ή ενσυνειδητότητα ορίζεται η επίγνωση που προκύπτει όταν φέρνουμε την προσοχή μας, επί σκοπού, σε αυτό που συμβαίνει στο παρόν, χωρίς να ασκούμε κριτική. Πρόκειται για μία κατάσταση στην οποία το άτομο καλλιεργεί την έμφυτη ικανότητά να εστιάζει την προσοχή του. Ο σκοπός είναι να αποκτήσει κανείς επίγνωση της κατάστασης στην οποία βρίσκεται καθώς και να ανακαλύψει νέους τρόπους να συσχετιστεί με αυτήν.

Ουσιαστικά, το τρίπτυχο που περιγράφει την έννοια αυτή, είναι γνώση, αλλαγή και θεραπεία.

Ο διαλογισμός, ή meditation στην αγγλική, είναι η τεχνική με την οποία επιτυγχάνεται η ενσυνειδητότητα. Είναι, δηλαδή, μία μορφή πνευματικής συγκέντρωσης κατά την οποία απομακρύνονται όλες οι σκέψεις και τα εξωτερικά ερεθίσματα, με την βοήθεια της αναπνοής. Για πολλούς αιώνες, ο διαλογισμός ήταν συνυφασμένος με την θρησκεία του βουδισμού. Τα τελευταία χρόνια ωστόσο, γίνεται δημοφιλής και στον δυτικό κόσμο απαλλαγμένος από θρησκευτικότητες, ως μορφή ψυχικής χαλάρωσης και ευεξίας.

Γιατί δεν είναι απλώς μία τάση;

Το 1979, ο καθηγητής Jon Kabat-Zinn, ίδρυσε στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης ένα πρόγραμμα για την μείωση του στρες βασισμένο στο mindfulness. Το πρόγραμμα αφορούσε ασθενείς που αντιμετώπιζαν χρόνιους πόνους και τα αποτελέσματά του κέντρισαν το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας. Αρκετές δεκαετίες μετά, η σημασία της ενσυνειδητότητας έχει αναγνωριστεί παγκοσμίως. Σήμερα, χρησιμοποιείται ως συμπληρωματική πρακτική για την αντιμετώπιση του σωματικού πόνου ή της ψυχικής ασθένειας.

Η επιστημονική βάση του mindfulness είναι η παραδοχή ότι ο εγκέφαλός μας είναι εύπλαστος. Είναι δυνατό δηλαδή, ορισμένες περιοχές να αλλάξουν και να αναδιοργανωθούν μέσω της εκπαίδευσης.

Από τη μία, η αμυγδαλή είναι το «κέντρο φόβου» του εγκεφάλου, το οποίο έχει βασικό ρόλο στις συναισθηματικές αντιδράσεις και στην λήψη αποφάσεων. Από την άλλη, ο προμετωπιαίος φλοιός περιγράφεται ως το «κέντρο σοφίας» του εγκεφάλου. Ανάμεσα στις λειτουργίες του, ρυθμίζει την συναισθηματική έκφραση, την δημιουργικότητα, την προσοχή και την συγκέντρωση. Σύμφωνα με έρευνες του Πανεπιστημίου ΜΙΤ, η καλλιέργεια της ενσυνειδητότητας, επηρέασε το μέγεθος της αμυγδαλής και του προμετωπιαίου φλοιού.

Αυτό που παρατηρήθηκε στους συμμετέχοντες δηλαδή, ήταν η μείωση της πύκνωσης της φαιάς ουσίας στο πρώτο κέντρο και παράλληλα η αύξηση της δραστηριότητάς της στο δεύτερο. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι τα άτομα εμφάνιζαν χαμηλότερα επίπεδα άγχους και ήταν σε θέση να λαμβάνουν πιο ψύχραιμα αποφάσεις.

Mindfulness και Επιχειρήσεις

Μελέτες στον κλάδο της νευροεπιστήμης συνδέουν την βελτίωση της απόδοσης με την καλλιέργεια της ενσυνειδητότητας. Για παράδειγμα, το Πανεπιστήμιο της Washington διαπίστωσε ότι οι επαγγελματίες στην διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού που εξασκήθηκαν για 8 εβδομάδες, σημείωσαν βελτίωση στην μνήμη τους. Ακόμη, το Ιnstitute of Mindful Leadership σε έρευνες που πραγματοποίησε, ανακάλυψε ότι το 70% των ατόμων που εξασκούσαν την ικανότητα του mindfulness στον εργασιακό τους χώρο άρχισαν να σκέφτονται περισσότερο στρατηγικά. Δεν είναι τυχαίο, επομένως, που οι μεγαλύτερες τράπεζες στον κόσμο όπως η Goldman Sachs, η JPMorgan ή η Barclays προσφέρουν εκπαιδεύσεις mindfulness στους εργαζόμενους τους.

Το «κρυφό όπλο» στον αθλητισμό

Η πρακτική του mindfulness έχει βρει τη θέση της και στον χώρο του αθλητισμού και πιο συγκεκριμένα στο μπάσκετ. Κορυφαίοι αθλητές όπως ο Michael Jordan, o Shaquille O’Neal και ο Kobe Bryant έχουν προπονηθεί με ανάλογες μεθόδους για να βελτιώσουν την διανοητική τους δύναμη. Το κρυφό αυτό «όπλο» εισήγαγε στον κόσμο του μπάσκετ ο θρυλικός προπονητής Phil Jackson. Με την βοήθεια ενός ειδικού αθλητικού ψυχολόγου, ο Jackson προπόνησε τους Chicago Bulls σε έξι πρωταθλήματα του NBA. Την ίδια μέθοδο εφάρμοσε όμως και το 1999, όταν ανέλαβε τους LA Lakers, κερδίζοντας τρία ακόμη κύπελλα. Εκτός από τον χώρο του μπάσκετ ωστόσο, η εφαρμογή της ενσυνειδητότητας στον αθλητισμό έχει κι άλλα οφέλη. Για παράδειγμα, έρευνες δείχνουν ότι βοηθάει στην πρόληψη των τραυματισμών, στη μείωση του άγχους στις αγωνιστικές περιόδους και στην αυτο-αξιολόγηση της σωματικής δραστηριότητας κατά τις προπονήσεις τους.

Ενσυνειδητότητα και Τέχνες

Η ενασχόληση με τις τέχνες είναι ένας «φυσικός» τρόπος για εξάσκηση της ενσυνειδητότητας. Τόσο παρατηρώντας ένα έργο τέχνης όσο και δημιουργώντας την το αποτέλεσμα είναι να ρίχνουμε ρυθμούς, να αναστοχαζόμαστε και να γινόμαστε παρόντες. Ένα μέλος μιας ορχήστρας θα πρέπει να εντοπίζει τις μικρές αλλαγές στον ήχο προκειμένου να εναρμονιστεί με το σύνολο. Ένας χορευτής θα πρέπει να έχει επίγνωση κάθε σημείου του σώματός του και μία ζωγράφος αντίστοιχα, να προσέχει τις λεπτομέρειες.

Τα χρώματα, οι ήχοι, οι υφές και οι αντιθέσεις μπορούν να μας “τραβήξουν” στο “τώρα”.

Επιπρόσθετα, οι τέχνες χρησιμοποιούνται και ως μέσο για την ενσωμάτωση του mindfulness στη ζωή μας. Ο χώρος των τεχνών ανέκαθεν θεωρούνταν επαναστατικός και οι μεγαλύτεροι καλλιτέχνες αντισυμβατικοί. Οι τελευταίοι»έσπαγαν» τα καλούπια, εισήγαγαν νέα ρεύματα και άνοιγαν νέους ορίζοντες προκειμένου να εκφραστούν. Η ενασχόληση με τις τέχνες ως χόμπι, λοιπόν, υιοθετεί την ίδια λογική. Ενθαρρύνει το άτομο να μην είναι επικριτικό με τις δημιουργίες του, αλλά να αναγνωρίζει τα συναισθήματά του.

Το αντίδοτο στο multi-tasking

Η εξάσκηση της ενσυνειδητότητας, όχι μόνο στους παραπάνω τομείς, αλλά και στην καθημερινή ζωή καταρρίπτει τον μύθο του multi-tasking. Για περίπου μία δεκαετία θεωρούνταν προσόν να μπορεί κανείς να διεκπεραιώνει τουλάχιστον δύο εργασίες ταυτόχρονα μοιράζοντας τον χρόνο, το σώμα και την υπολογιστική του δύναμη. Ωστόσο, κατά την American Psychological Association οι multitaskers καθυστερούν κατά 40% συγκριτικά με όσους επικεντρώνονται σε μία δραστηριότητα τη φορά. Το σύνηθες πρόβλημα της generation Z, άλλωστε, είναι η απόσπαση προσοχής.

Σε έναν κόσμο με χιλιάδες ερεθίσματα και αποσπάσεις είναι δύσκολο να παραμένουμε στο παρόν. Η ενσωμάτωση της ενσυνειδητότητας στη ζωή μας είναι δυνατό να μειώσει το άγχος, να βελτιώσει τον αυτοέλεγχο και τον τρόπο αντίδρασης σε δύσκολες καταστάσεις. Οφέλη που σίγουρα δεν θέλουμε να παραλείψουμε.

Αρετή Βασμαδά

Φοιτήτρια Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Aγάπη για τον κινηματογράφο, το θέατρο και τα ταξίδια που πειραματίζεται με το γράψιμο. Κινητήριος δύναμη: η κατανόηση του κόσμου μας.
Close Menu