Ideasworthreading: Συνέντευξη με το 3ο Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας

Ideasworthreading: Συνέντευξη με το 3ο Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας

Όλοι στην ζωή αξίζουν μία δεύτερη ευκαιρία. Την άποψη αυτή συμμερίζονται και υποστηρίζουν ακράδαντα οι τρεις δυναμικές παρουσίες που εργάζονται στο 3ο Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας, εντός του Καταστήματος Κράτησης στα Διαβατά Θεσσαλονίκης. Η Μαίρη Γκρίζου είναι σύμβουλος, συντονίστρια εκπαίδευσης και διευθύντρια του Σχολείου. Η Εύα Τζένου είναι φιλόλογος και καθηγήτρια ελληνικών. Τέλος, η Σοφία-Ελίζα Μπουτάτση είναι ανεξάρτητη θεωρητικός τέχνης και επιμελήτρια του θερινού σχολείου. Η κάθε μία αναλαμβάνει να παράγει ένα διαφορετικό διδακτικό έργο με τους εκπαιδευόμενους-κρατούμενους.

Στην συνέντευξη που παραχώρησαν στο TEDxUniversityofMacedonia μας μίλησαν για τον ρόλο του σχολείου ως ένα «παράθυρο επικοινωνίας προς τον έξω κόσμο». Μεταξύ των άλλων, έγινε αναφορά στην προσπάθεια του σχολείου να εφοδιάσει όσους η κοινωνία κατατάσσει στο περιθώριο. Ακόμη, αναλύθηκε η συμβολή της τέχνης στην εκπαιδευτική διαδικασία με αφορμή την πρόσφατη έκθεση «Τίμιοι Παράνομοι».

‘Οσον αφορά τη διαδικασία φοίτησης, ποιοί κρατούμενοι μπορούν να γίνουν εκπαιδευόμενοι;

Τα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας απευθύνονται σε ενήλικες που δεν έχουν ολοκληρώσει την φοίτηση στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Έτσι, μέτά από δύο χρόνια μαθημάτων, οι εκπαιδευόμενοι μπορούν να πάρουν απολυτήριο Γυμνασίου. Φυσικά δεν έρχονται όλοι οι κρατούμενοι. Διενεργούμε συνεντέυξεις σύμφωνα με τους κανόνες λειτουργίας ενός ΣΔΕ και παίρνουμε όσους περισσότερους μαθητές μπορούμε. Βέβαια, η διδασκαλία και η εκμάθηση σε αυτό το σχολείο είναι πολύ διαφορετικές διαδικασίες.

Πώς προσαρμόζετε το μάθημα το οποίο διδάσκετε;

Το πρόγραμμα σπουδών αντανακλά την φιλοσοφία ενός σχολείου δεύτερης ευκαιρίας.  Στην πραγματικότητα, η διδασκαλία προϋποθέτει μία διερευνητική διαδικασία. Καταρχάς υπάρχουν κάποιες γνωστικές ανάγκες που ένας διδάσκων πρέπει να εντοπίσει και να καλύψει. Απο εκεί και πέρα υπάρχει και ένα ανοιχτό πεδίο, δηλαδή, μία ευρύτερη θεματολογία από όπου ο διδάσκων επιλέγει αυτά που θεωρεί ενδιαφέροντα ή αυτά που προτείνουν οι εκπαιδευόμενοι. Ο στόχος είναι οι εκπαιδευόμενοι να μπορούν να παράγουν λόγο ανάλογα με τις συνθήκες. Υπάρχουν επομένως, πολλά στοιχεία κριτικού και κοινωνικού γραμματισμού.  

Υπάρχουν όμως και εμπόδια που παρεμβαίνουν στην εκπαιδευτική διαδικασία με διάφορους τρόπους. Όλοι οι εκπαιδευόμενοι έχουν ένα πολύ συγκεκριμένο πρόβλημα που είναι η διαμονή τους στη φυλακή. Το γεγονός αυτό γεννά διάφορα προσωπικά και ψυχικά προβλήματα τα οποία γίνονται εμπόδια στην μαθησιακή διαδικασία.

Είναι ένα στοίχημα δηλαδή, που σε καμία περίπτωση δεν είναι κερδισμένο από την αρχή. 

Ακόμη, η εκπαιδευτική διαδικασία γίνεται συνάρτηση της ελευθερίας της έκφρασης μέσα σε ένα πλαίσιο άγριας θυματοποίησης. Το πιο σημαντικό σαν διδάσκων είναι να καταφέρεις να δημιουργήσεις ένα ασφαλές περιβάλλον για όλους. Αυτό απαιτεί οργάνωση, επιμονή, σταθερότητα. Τα στοιχεία αυτά θα καθορίσουν το κατα πόσον οι εκπαιδευόμενοι θα δεσμευτούν και θα εμπλακούν σε μία διαδικασία επανάκτησης στοιχείων του εαυτού τους. Αυτό που βλέπουμε είναι ότι οι ιεραρχίες που υπάρχουν μέσα στη φυλακή, στο σχολείο αναστέλλονται. Όσο περνούν οι μήνες, εκπαιδευόμενοι που στην αρχή μπορεί να ήταν ντροπαλοί για διάφορους λόγους, τελικά εκφράζονται και γράφουν κείμενα. 

Η φυλακή προσπαθεί να τους καταρρακώσει γιατί δεν τους βλέπει σαν προσωπικότητες. Το αντίθετο ακριβώς συμβαίνει με το σχολείο.

Όταν την ώρα του μαθήματος ο καθηγητής ζητάει την άποψή τους, εκείνη την ώρα διαφοροποιούνται από τη μάζα. Πιστεύουν στον εαυτό τους και αυτό τους δίνει εφόδια για το «έξω».

Η τέχνη φαίνεται πως έχει κερδίσει τη δική της θέση στο σχολείο σας, θέλετε να μας πείτε λίγα λόγια γι’αυτο;

Καθώς οι κρατούμενοι δεν μπορούν να βγουν στην κοινωνία, προσπαθήσαμε να φέρουμε την τέχνη σ’αυτούς. Στην αρχή προσκαλούσαμε καλλιτέχνες για να δουν μία θεατρική παράσταση. Έπειτα, οργανώσαμε προτζεκτ με καλλιτέχνες στα οποία συμμετέχουν οι ίδιοι οι κρατούμενοι. Ακόμη, δημιουργούμε θεατρικές ομάδες. Το θέατρο πετυχαίνει να αλλάξει πολύ εντυπωσιακά το επίπεδο δέσμευσης των εμπλεκομένων. Προσφέρει ένα πολύ σημαντικό κίνητρο ενώ, παράλληλα συμβάλλει στην εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας. Τα περισσότερα καλλιτεχνικά projects όμως γίνονται στα πλαίσια του θερινού σχολείου.

Το θερινό σχολείο είναι ένας θεσμός που ξεκίνησε πριν από 5 περίπου χρόνια προκειμένου να γεμίζει ο «νεκρός χρόνος» του καλοκαιριού. Περιλαμβάνει κυρίως «πρακτικές» δραστηριότητες και πράγματα τελείως διαφορετικά από αυτά που κάνουμε τον χειμώνα.

Στα πλαίσια αυτού του προγράμματος η Σοφία-Ελίζα Μπουράτση συστήθηκε στο σχολείο, το οποίο όπως σημειώνει η ίδια «αγάπησε».

Η δική μου πρώτη εμπειρία στο σχολείο ήταν μέσω του προγράμματος με τίτλο «ΜΕΣΑ». Το πρόγραμμα αυτό είχε να κάνει με την εικόνα, την ταυτότητά μας και πως αυτές διαμορφώνονται σε σχέση με τους άλλους. Την πρώτη χρονιά μάλιστα κάλεσα και έναν φωτογράφο να κάνει τα πορτραίτα των παιδιών. Τις επόμενες χρονιές συνέχισα με την ίδια θεματική, έβαζα τα παιδιά να σκηνοθετούν και ενεπλάκησαν και δύο ακόμα καλλιτέχνες. Το πρότζεκτ τελικά μεγάλωσε τόσο, που κάναμε μία έκθεση και ένα βιβλίο.

Μιλήστε μας για την έκθεση «Τίμιοι Παράνομοι» που φιλοξενήθηκε στο MOMus

Το πρότζεκτ βασίζεται στην δυνατότητα της σύγχρονης τέχνης να δημιουργεί τα χωροχρονικά πλαίσια μέσα στα οποία μπορούν πρώτα να συναντηθούν και έπειτα να συνδημιουργήσουν, άνθρωποι που υπό άλλες συνθήκες δεν θα συναντιόντουσαν ποτέ.

Οι «Τίμιοι Παράνομοι» λοιπόν, αφορούν δύο κόσμους συναντιούνται: το μέσα και το έξω, είναι η παραβατικότητα και η τέχνη, είναι ο εγκλεισμός και το άνοιγμα, είναι η φυλακή και το μουσείο.

Κατά τον Γάλλο φιλόσοφο Michel Foucault, η φυλακή και το μουσείο είναι ετεροτοπίες. Η φυλακη είναι μία ετεροτοπία της απόκλισης, ενώ το μουσείο είναι μια ετεροτοπία όπου ο χρόνος τείνει προς το άπειρο λόγω της συσσώρευσης γνώσης. Οι ετεροτοπίες είναι χώροι όπου αναστέλλονται οι νόρμες της συμπεριφοράς, αντανακλώντας την κοινωνία στην οποία βρίσκονται. Ουσιαστικά και το μουσείο και η φυλακη αντιπροσωπεύουν τα δύο άκρα της ίδιας κοινωνίας. ‘Ολο αυτό το πρότζεκτ προσπαθεί να λειτουργήσει σαν καθρέφτης, από τον ένα χώρο στον άλλο.

Στην έκθεση παρουσιάσαμε κείμενα και έργα των εκπαιδευόμενων με θεματικές το πρόσωπο, την ελευθερία και την σιωπή. Ακόμη, υπήρχαν έργα των καλλιτεχνών που προσκλήθηκαν στις φυλακές και είτε τα αφιέρωσαν στους εκπαιδευόμενους είτε προέκυψαν μέσα από αυτήν την ιδιαίτερη εμπειρία. Κάποια έργα ήταν συλλογικά, δηλαδή αποτέλεσμα συνδημιουργίας εκπαιδευόμενων και καλλιτεχνών. Άλλα έργα δημιουργήθηκαν από τους εκπαιδευόμενους υπό την καθοδήγηση των καλλιτεχνών. 

Ο στόχος όλου αυτού του εγχειρήματος δεν ήταν να απευθυνθούμε μόνο στον κόσμο της τέχνης. Απευθυνόμασταν σε όλη την κοινωνία. Θέλαμε μέσω της τέχνης, το μουσείο να γίνει ένα παράθυρο επικοινωνίας των μαθητών με το «έξω».

Τόσο μέσα από το σχολείο όσο και μέσα από την ενασχόληση με τις τέχνες παρατηρείτε αλλαγές στους εκπαιδευόμενους;

 Η αλλαγή είναι ένα μόνιμο ζητούμενο, δεν είναι μία απλή διαδικασία και δεν είναι εύκολη. Ο βασικότερος στόχος είναι να καταφέρει το σχολείο να λειτουργήσει σαν γέφυρα. Να γίνει δηλαδή, το σχολείο μία γέφυρα που επικοινωνεί το «μέσα» της φυλακής με το «έξω». Το κυριότερο όμως είαι να λειτουργήσει το σχολείο σαν μία ψυχική γέφυρα. Να μπορέσουν δηλαδή, οι κρατούμενοι να εκφράσουν αυτά που έχουν μέσα τους, για να αποκτήσει το «έξω» τελικά νόημα. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με την ανάπτυξη ικανοτήτων και δεξιοτήτων όχι μόνο γνωστικών, αλλά συναισθηματικών και κοινωνικών. Είναι μια διαδικασία πολύ συλλογική και πολύ προσωπική ταυτόχρονα. 

Υπάρχει κάτι άλλο που θα θέλατε να προσθέσετε;

Παρά το έργο που επιτελεί το σχολείο τίποτα δεν μπορεί να αποδώσει χωρίς την κρατική μέριμνα. Το κράτος για παράδειγμα θα μπορούσε να προσφέρει κίνητρα σε εργοδότες. Θα έπρεπε ακόμη, να υπάρχουν προγράμματα επανένταξης των ανθρώπων αυτών προκειμένου η μετάβασή τους στην κοινωνία να γίνει πιο ομαλά. Ένα μεταβατικό στάδιο είναι απαραίτητο όχι μόνο για οικονομικούς λόγους αλλά και για λόγους ψυχισμού. Τα άτομα αυτά μέσα στο σχολείο χτίζουν μία διαφορετική ταυτότητα και επενδύουν στον εαυτό τους αλλά τίποτα από αυτά δεν έχει νόημα όταν αποφυλακίζονται. Δυστυχώς, πολλές φορές κάνουμε αυτήν την σκέψη, ότι τους δίνουμε ελπίδες που μετέπειτα η κοινωνία τις καταρρακώνει.

Περισσότερες πληροφορίες για τις δράσεις του 3ου ΣΔΕ μπορείτε να βρείτε στο κανάλι του σχολείου στο youtube.

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

TEDxUniversityofMacedonia

Το TEDxUniversityofMacedonia είναι ένας θεσμός του Πανεπιστημίου Μακεδονίας που έχει ως σκοπό να προσφέρει βήμα σε ιδέες που αξίζει να ακουστούν και να αποτελέσει έναυσμα για αλλαγή και δράση σε όλη τη φοιτητική κοινότητα και ευρύτερα στο νεανικό κοινό της Θεσσαλονίκης.
Close Menu