Ideas worth reading: Συνέντευξη με τον δρ. Βασίλη Χατζημπύρο

Ideas worth reading: Συνέντευξη με τον δρ. Βασίλη Χατζημπύρο

Ο δρ. Βασίλης Χατζημπύρος διδάσκει ως λέκτορας ψυχολογίας στο Διεθνές τμήμα του Πανεπιστημίου του Sheffield CITY College, στη Θεσσαλονίκη. Το 2014 ολοκλήρωσε την διδακτορική του διατριβή στον κλάδο της κοινωνικής ψυχολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Την ίδια χρονιά έλαβε υποτροφία από το Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών και συνεργάστηκε με το τμήμα Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Berkeley της Καλιφόρνια. Έκτοτε έχει συνεργαστεί με το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια και το ΑΤΕΙ Θεσσαλίας.

Στην συνέντευξη που έδωσε στο TEDxUniversityofMacedonia τον ρωτήσαμε όσα θέλαμε να μάθουμε για τον σημερινό άνθρωπο και την κοινωνία μας.

Ζούμε στην εποχή της πληροφορίας και της άμεσης ενημέρωσης. Πώς διαμορφώνεται η προσωπικότητα του ανθρώπου και ποια είναι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, που τον διαφοροποιούν σε σχέση με το παρελθόν;

Η προσωπικότητα έχει μεγάλη αντοχή στην αλλαγή. Τα συνεχή ερεθίσματα που δεχόμαστε ωστόσο, σίγουρα μας επηρεάζουν αρκετά. Καταρχάς δεν θα έλεγα πως ενημερωνόμαστε πραγματικά. Όλη αυτή η τεράστια μάζα της πληροφορίας που δεχόμαστε συνεχώς  και ο τρόπος που την προσλαμβάνουμε – μέσω συνεχών ειδοποιήσεων – δεν κατανοείται ουσιαστικά. Περισσότερο αποσπάσεις της προσοχής θα το έλεγα παρά ενημέρωση. Και η συνεχής ροή συναισθηματικά φορτισμένων  πληροφοριών για την οποία δεν έχουμε φίλτρο, μας οδηγεί σε ένα συναισθηματικό μούδιασμα καθώς σε και μια πολύ ρηχή, σχεδόν εικονική αντίληψη της πραγματικότητας.

Ναι, αλλά ο άνθρωπος πλέον έχει άμεση πρόσβαση σε πολύπλευρη γνώση, η οποία αποτελεί πανίσχυρη δύναμη. Πώς δικαιολογείται η προσκόλληση σε στερεότυπα και προκαταλήψεις;

Νομίζω η διαφοροποίηση που έχει σημασία εδώ είναι μεταξύ της πρόσβασης στην πληροφορία και της κατανόησης της πληροφορίας. Βομβαρδιζόμαστε συνεχώς με πληροφορίες μέσω διαφόρων app, μέσω ιστοσελίδων, netflix και τηλεόρασης. Είμαστε συνεχώς συνδεδεμένοι και καθώς δεν μπορούμε να επεξεργαστούμε γνωστικά τόσα ερεθίσματα εις βάθος, τα απλοποιούμε. Το αποτέλεσμα είναι να διαχειριζόμαστε επιφανειακά τις πληροφορίες. Πόσο μάλλον, όταν και οι ίδιες πληροφορίες που δεχόμαστε είναι ρηχά κατασκευασμένες.  Αυτό συμβαίνει και με τα στερεότυπα που με ρωτάς.

Κατηγοριοποιούμε άτομα, καταστάσεις και τη διαθέσιμη κοινωνική γνώση για να ταιριάξει σε αυτά που ήδη πιστεύουμε. Έτσι γλιτώνουμε τον κόπο της κριτικής σκέψης και τον χρόνο της επεξεργασίας των πληροφοριών. Αυτό όμως, έχει ως αποτέλεσμα να ερμηνεύουμε λάθος την πληροφορία και να παραποιούμε την πραγματικότητα.

Καθώς πριν αναφέρατε την εικονική πραγματικότητα, είναι πιθανό, η κοινωνία του διαδικτύου να αντικαταστήσει την πραγματική κοινωνία;

 Μερικές φορές φαίνεται ότι κατευθυνόμαστε προς κάτι τέτοιο αλλά δεν πιστεύω ότι θα συμβεί. Από τη μία σίγουρα το διαδίκτυο έχει κάνει δυνατή την πρόσβαση σε πληροφορία, την ατομική έκφραση και έχει προσφέρει δυνατότητες επικοινωνίας που δεν φανταζόμασταν. Από την άλλη, φαίνεται να αποτελεί και ένα τεράστιο ηλεκτρονικό εμπόριο και αυτές οι δύο όψεις είναι αντιφατικές. Σε αυτό το εμπόριο φαίνεται να παγιδευόμαστε και να προωθούμε ψεύτικες διαδικτυακές ταυτότητες. Ένα παράδειγμα είναι το Instagram. Βλέπεις κόσμο να ανεβάζει ψεύτικες στιγμές χαράς και ρετουσαρισμένα σώματα για να πουλήσει κάποιο προϊόν ή να αναδείξει ένα συγκεκριμένο τρόπο ζωής. Από όλο αυτό όμως, λείπει ένα τεράστιο εύρος συναισθημάτων της ζωής που δεν είναι μόνο η χαρά αλλά και η θλίψη και η μοναξιά και το άγχος.

Είναι πιο εύκολο να απογυμνώνει και να εκθέτει κανείς το σώμα του, παρά τα συναισθήματά του.

Ως τώρα φαίνεται πως όσο πιο κοντά πλησιάζουμε στην κοινωνία του διαδικτύου, τόσο περισσότερο δισδιάστατη και ψεύτικη γίνεται η πραγματικότητα. Αυτό έχει ένα μεγάλο κόστος γιατί έτσι αδυνατούμε να εισπράξουμε ό,τι έχει ουσία και εν τέλει μας εξελίσσει. Οπότε πιστεύω ότι η ανθρώπινη επαφή, το ουσιαστικό μοίρασμα των συναισθημάτων και οι στιγμές – καλές αλλά και δύσκολες- που μοιράζεσαι και ζεις με σημαντικούς άλλους είναι αναντικατάστατα.

Από εκεί και πέρα τι να σου πω, όπως πριν σαράντα χρόνια δεν μπορούσαμε να φανταστούμε ότι μπορεί να κάνουμε αυτή τη συνέντευξη μέσω διαδικτύου, πιθανώς να μην φανταζόμαστε ότι σε δέκα χρόνια μπορεί να ξανακάνουμε μια συνέντευξη σαν ολογράμματα και αυτό να είναι το σύνηθες. Όπως και να έχει θα είναι ενδιαφέρον.

Πιστεύετε ότι η  πανδημία, μαζί με την προσαρμογή σε μια νέα πραγματικότητα είχε αντίκτυπο στις στάσεις μας απέναντι σε άλλες κοινωνικές ομάδες και στη διαφορετικότητα;

 Ναι, γιατί όπως κάθε κρίση αναζωπυρώνει προκαταλήψεις – κυρίως εθνικές.  Όταν φοβόμαστε έχουμε την τάση να αποδίδουμε σε άλλους την ευθύνη. Αυτοί οι «άλλοι» είναι συνήθως οι διαφορετικοί, καθώς οι όμοιοι με εμάς ανήκουν στην ίδια ομάδα και άρα προσλαμβάνονται ως ακίνδυνοι.

Υπάρχει μια κοινωνικο-ψυχολογική θεώρηση που λέγεται θεωρία διαχείρισης του τρόμου που υποστηρίζει ότι είμαστε παγιδευμένοι σε ένα σκληρό δίλημμα. Από τη μία υπάρχει η επιθυμία για διαρκή ζωή. Από την άλλη, υπάρχει η σκληρή συνειδητοποίηση ότι η ζωή μας κάποια στιγμή θα τελειώσει. Αυτό το δίλημμα μας προκαλεί τρόμο. Για να το αντιμετωπίσουμε προσκολλιόμαστε σε πολιτισμικές, κοινωνικές και θρησκευτικές πεποιθήσεις που έχουν μεγαλύτερη μακροβιότητα από εμάς.

Όταν καλούμαστε λοιπόν να διαχειριστούμε κρίσεις που μας θυμίζουν την θνητότητά μας, εμμένουμε ακόμα περισσότερο σε αυτές τις πεποιθήσεις που προκαλούν ασφάλεια. Αντίστοιχα επιτιθόμαστε σε άτομα που υποστηρίζουν διαφορετικές πεποιθήσεις που προσβάλλουν τις δικές μας, και άρα τους άξονες της αίσθησης ασφάλειάς μας.

Το παρατηρούμε αυτό και στην παρούσα πανδημία. Χρειάζεται μόνο να δούμε με πόση ένταση αντιδρούν κάποιοι σε όποιον υποστηρίζει κάτι διαφορετικό από αυτούς για τον κοροναϊό. Ο φόβος και η άγνοια, λοιπόν, σε συνδυασμό με τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις οδηγούν σε αυτή την επιθετικότητα στο διαφορετικό.

Με ποιο τρόπο, η κοινωνία μπορεί να δημιουργήσει ένα σύνολο από ανθρώπους με βούληση και ενεργή συμμετοχή στα δρώμενα;

Μέσω της παιδείας και της καλλιέργειας της ευθύνης. Στην αρχαία Ελλάδα θεωρούνταν κατακριτέο να μην αναμιγνύεται κανείς στις κοινωνικές υποθέσεις. Όποιος δεν μετείχε θεωρούνταν απράγμων δηλαδή αδιάφορος. Αν δεν εκμεταλλεύεσαι το δικαίωμα της συμμετοχής δεν εκμεταλλεύεσαι και την ελευθερία σου.  Αλλά η παιδεία και η καλλιέργεια της ευθύνης είναι αλληλένδετες. Οπότε για να υπάρξει κοινωνική συμμετοχή και ευθύνη, χρειάζεται συστηματική ενημέρωση για τα τρέχοντα ζητήματα, κατανόηση του τι διακυβεύεται και δεκτικότητα σε απόψεις και ιδέες που διαφέρουν από τις δικές μας.

TEDxUniversityofMacedonia

Το TEDxUniversityofMacedonia είναι ένας θεσμός του Πανεπιστημίου Μακεδονίας που έχει ως σκοπό να προσφέρει βήμα σε ιδέες που αξίζει να ακουστούν και να αποτελέσει έναυσμα για αλλαγή και δράση σε όλη τη φοιτητική κοινότητα και ευρύτερα στο νεανικό κοινό της Θεσσαλονίκης.
Close Menu