Ψηφιακός κόσμος: μια σύγχρονη παιδική ηρωίνη

Ψηφιακός κόσμος: μια σύγχρονη παιδική ηρωίνη

-Νίκο κλείσε τον υπολογιστή

-Γιώργο φτάνει με το κινητό

-Άννα άφησε επιτέλους το tablet 

Όλοι έχουμε σίγουρα ακούσει γονείς να απευθύνουν παρόμοιες φράσεις στα παιδιά τους. Δυστυχώς,  η ιδιαίτερη αγάπη του παιδιού για το διαδικτυακό κόσμο περνά συνήθως απαρατήρητη και συνακόλουθα η …μάστιγα του αντίστοιχου εθισμού ανιχνεύεται σε αρκετά προχωρημένο στάδιο.

Illuminated Keyboard

Ψηφιακή επανάσταση. Έννοια συνυφασμένη με τη ραγδαία ανάπτυξη των υπολογιστών και των αποκαλούμενων «έξυπνων συσκευών».  Με την έκρηξη της τεχνολογικής προόδου, τα gadgets έχουν διεισδύσει αναπόφευκτα στη ζωή μας, καθιστώντας τόσο τους ενήλικες όσο και τα παιδιά, ουραγούς της ψηφιοποίησης του σύγχρονου κόσμου. Ωστόσο, παρά τις ευοίωνες προοπτικές που διαμορφώνει η ψηφιακή εποχή και τις δυνατότητες που προσφέρει στους νεαρούς χρήστες, σήμερα ελλοχεύει όσο ποτέ άλλοτε ο κίνδυνος του εθισμού. Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Computers in Human Behavior τον Ιούλιο του 2018, τα ποσοστά των συμπτωμάτων εθισμού τυπικά κυμαίνονταν περί το 25% πανευρωπαϊκά και στο 37,7% στους Έλληνες χρήστες.

Η οθόνη-μαγνήτης

boy holding smartphone

Smartphone, tablet, iPad… Στην εποχή της εικόνας και της οθόνης, τα παιδιά έχουν εξοικειωθεί με τη χρήση συσκευών υψηλής τεχνολογίας από τη νηπιακή τους ηλικία -αν όχι νωρίτερα-. Μάλιστα, τα «gadgets» είναι σχεδιασμένα με τρόπο τέτοιο που να προσελκύει και να διατηρεί αμείωτο το ενδιαφέρον. Η αστραπιαία εναλλαγή της εικόνας και του ήχου στα διάφορα ηλεκτρονικά παιχνίδια, μαγνητίζουν το βλέμμα και τη σκέψη. Αποτέλεσμα; Χωρίς γονεϊκή επίβλεψη, η επιθυμία γρήγορα ανάγεται σε εσωτερική ανάγκη της ολοένα συχνότερης διαδικτυακής απασχόλησης.

Παράλληλα, η επιστημονική κοινότητα κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, επισημαίνοντας πρωτοφανείς επιπτώσεις που προκαλεί ο εθισμός παιδιών στο διαδίκτυο. Έρευνα του Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας (NIH), αποκαλύπτει ότι τα παιδιά εννέα και δέκα ετών που περνούν περισσότερες από επτά ώρες ημερησίως χρησιμοποιώντας τέτοιες συσκευές εμφανίζουν σημάδια πρόωρης αραίωσης του εγκεφαλικού φλοιού!

 

ΤΑ ΣΗΜΑΔΙΑ

Πότε να προβληματιστούν οι γονείς;

«Ουδέν καλόν αμιγές κακού». Αναντίρρητα το διαδίκτυο, ή καλύτερα το «παράθυρο στον κόσμο» όπως χαρακτηρίζεται, προσφέρει απεριόριστες δυνατότητες στους νεαρούς χρήστες. Ωστόσο, γοητευμένα από τον αέρα που αποπνέει αυτός ο νέος κόσμος, τα πιο επιρρεπή παιδιά βυθίζονται όλο και βαθύτερα στο εικονικό χάος. Μπορεί δηλαδή τα διαδικτυακά παιχνίδια ή τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να κρατούν το παιδί απασχολημένο και πρόσκαιρα ευχαριστημένο, όμως οι γονείς πρέπει να είναι σε θέση να αποκρυπτογραφούν τα… σημάδια της εξάρτησης. Έτσι, ο κίνδυνος καραδοκεί όταν το παιδί:

  • Δεν αποκαλύπτει πόσες ώρες πέρασε μπροστά στην οθόνη
  • Αντιδρά με νευρικότητα κατά τη στέρησή των ψηφιακών συσκευών
  • Αποζητά όλο και πιο τακτικά την «ηρωίνη» του
  • Παραμελεί φίλους και σχολικές υποχρεώσεις
  • Απομονώνεται για να παίξει ηλεκτρονικά παιχνίδια ή παίζει κρυφά

computer addiction

Η… σκυτάλη στην Ελλάδα

Η Ελλάδα φαίνεται να σημειώνει μη αμελητέο αριθμό κρουσμάτων, καθώς αποτελεί τη δεύτερη χώρα πανευρωπαϊκά με εθισμό στο διαδίκτυο. Την ίδια στιγμή, πάνω από 500 παιδιά νοσηλεύονται στο Παίδων, λόγω εξάρτησης από τις φωτεινές οθόνες. Μεταξύ τους συγκαταλέγονται νήπια ηλικίας 3-4 ετών!

Επιπρόσθετα, δεν προξενεί  έκπληξη το γεγονός ότι ο εθισμός παιδιών στο διαδίκτυο αποτελεί ίσως μια νέα μορφή επιδημίας. Έρευνες αποδεικνύουν ότι στην Ασία το ποσοστό εθισμού είναι πάνω από 10%, στην Αμερική  7.5%  και στην Ελλάδα κοντά στο 10%.

Να παίξουμε μαμά;

Πώς όμως το παιδί αποκτά αυτή την τόσο αξιοθαύμαστη εξοικείωση με τις νέες τεχνολογίες; Η ευθύνη των γονέων δεν είναι αμελητέα. Η αλήθεια είναι σκληρή, ωστόσο τα tablets και τα smartphones έχουν αναλάβει σε μεγάλο βαθμό την… ανατροφή των παιδιών. Συγκεκριμένα, οι πολλαπλές υποχρεώσεις που κατακλύζουν τον κόσμο των ενηλίκων απαιτούν  προσήλωση και χρόνο. Έτσι, οι σύγχρονοι γονείς υποτάσσονται στον αέναο αγώνα βιοπάλης, προκειμένου να εξασφαλίσουν στο παιδί τους… το καλύτερο. Ξεχνούν όμως ότι «το καλύτερο» που μπορούν να προσφέρουν στο παιδί είναι το αυτονόητο: λίγος από το χρόνο τους.

Το παιδί μιλάει μόνο τη γλώσσα του παιχνιδιού. Κλεισμένο λοιπόν στους τέσσερις τοίχους του δωματίου, αποζητά το παιχνίδι. Όχι την κούκλα ή το αυτοκινητάκι. Τη γονεϊκή συντροφιά και συμμετοχή στο παιχνίδι, που θα το συνοδεύει αργότερα ως μια νοσταλγική ανάμνηση.

Kids & Computers 1

Αλλά οι «μεγάλοι» είναι διαρκώς απασχολημένοι. Κι έτσι το παιδί βρίσκει καταφύγιο σε έναν άλλο, πολλά υποσχόμενο κόσμο: τον ψηφιακό.          

 …και τα παιδιά διαλέγουν νέες αλάνες

Γίνεται λοιπόν σαφές ότι στο πλαίσιο της νέας διαδικτυακής πραγματικότητας, τα ερεθίσματα που παρέχονται στα παιδιά απέχουν αισθητά από των προηγούμενων γενεών. Το παιδί της αλάνας μετατρέπεται σε παιδί της οθόνης, σε έναν άρτια καταρτισμένο χρήστη της τεχνολογίας, που όμως δε γνωρίζει πάντα τα όριά του. Δεν τρέχει πια στα πάρκα και τις γειτονιές, δεν απολαμβάνει την ξενοιασιά. Αντίθετα, αφοσιώνεται με ζήλο στα ηλεκτρονικά παιχνίδια, που τείνουν να αντικαταστήσουν τον παιδικό φίλο. Οι σύγχρονες ψηφιακές αλάνες είναι πλασματικές αλλά συνάμα ελκυστικές, γι’ αυτό και εύκολα προκαλούν εθισμό.

Children using smart phone

 

Ναι, τα παιδιά ακόμα παίζουν. Αλλά τα παιχνίδια τους είναι πιο μοναχικά και πιο ατέλειωτα από ποτέ…

Χαμογελαστή μοναξιά

grayscale photography of man sitting on office rolling armchairΑδιαμφισβήτητα, κατά την εφηβεία παρατηρείται εντονότερα και σε μεγαλύτερη συχνότητα το φαινόμενο του ηλεκτρονικού εθισμού. Και είναι αναμενόμενο. Γιατί ο έφηβος ανέκαθεν αναζητά το καινούργιο. Και «το καινούργιο» του 21ου αιώνα συνοψίζεται στον όρο τεχνολογία. Ωστόσο, συνήθως τα όρια μεταξύ χρήσης και κατάχρησης του διαδικτύου είναι δυσδιάκριτα.

Τι καθιστά όμως τους εφήβους παγιδευμένους στη διαδικτυακή πραγματικότητα; Οι απαντήσεις ποικίλουν. Η επιδίωξη κοινωνικοποίησης χωρίς τον κίνδυνο της απόρριψης και η ανάγκη αποφόρτισης είναι μερικές από αυτές. Το σίγουρο πάντως είναι ένα: η παθολογική εξάρτηση από το διαδίκτυο στερεί τον άνθρωπο από τον άνθρωπο, απογυμνώνει τις διαπροσωπικές σχέσεις και οδηγεί τον έφηβο στην απομόνωση. Ο νεαρός χρήστης αξιοποιεί τις διαδικτυακές παροχές προσπαθώντας να αντλήσει το συναίσθημα, σε μια εποχή που αυτό ολοένα εκλείπει.

Παρά την πρόσκαιρη αυτοεπιβεβαίωση που προσφέρει επομένως το διαδίκτυο στον έφηβο, η παθολογική εξάρτηση δημιουργεί τελικά περισσότερα εσωτερικά κενά σε σχέση με τα χάσματα που γεφυρώνει.

 

Υπάρχει ελπίδα;

Έξυπνες συσκευές. Ένα πολυεργαλείο για το νεαρό χρήστη ή μια πληγή στην παιδικότητά του; Ο εθισμός των παιδιών στο διαδίκτυο υπάρχει ως πρόβλημα και η «πηγή του κακού» βρίσκεται πάντα εκεί, μέσα στο δωμάτιο.

Ζούμε σε μια κοινωνία με την τεχνολογία πρωταγωνιστή σε όλες τις πτυχές της καθημερινότητάς μας. Συνακόλουθα, ο αποκλεισμός του παιδιού από το διαδίκτυο (και από τα μέσα πρόσβασης σε αυτό) σίγουρα δεν αποτελεί λύση. Αντίθετα, η θέσπιση «κανόνων» ορθής χρήσης του διαδικτύου από τους γονείς είναι το πρώτο και ίσως το πιο καθοριστικό βήμα για την άμβλυνση του κινδύνου εξάρτησης. Ακόμη, συνίσταται η ένταξη του νέου σε ειδικά προγράμματα υποστήριξης. Μένει όμως κάτι ακόμα: ο απεγκλωβισμός από την ψηφιακή ζωή να αποτελέσει ελεύθερη επιλογή και όχι επιβολή. Μόνο αν οι νεαροί εξαρτημένοι χρήστες αγωνιστούν ενάντια στην αδυναμία τους, θα μπορούμε να ελπίζουμε σε ένα λιγότερο «σκοτεινό» διαδίκτυο.

«Αλλά κάτεχε ότι μονάχα κείνος που παλεύει το σκοτάδι μέσα του, θα ‘χει μεθαύριο μερτικό δικό του στον ήλιο» (Οδυσσέας Ελύτης)

Για την ψηφιοποιημένη πραγματικότητα και τις προεκτάσεις της στη σχέση γονέα-παιδιού μίλησε ο Patrik Wincent στο TEDx Stockholm.

 

 

 

 

Βαρβάρα Τζάμα

Φοιτήτρια Φαρμακευτικής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Λάτρης του θεάτρου και της ποίησης, με αδιόρθωτο πάθος για γράψιμο.
Close Menu