Το βέβαιο της αβεβαιότητας

Το βέβαιο της αβεβαιότητας

Toυ Μιχάλη Δημητρίου

Από το λυκαυγές του 20ού αιώνα μέχρι σήμερα εκτυλίσσεται μια εποχή, γνωστή και ως «εποχή της αβεβαιότητας», καθώς τα ερωτήματα πολλαπλασιάζονται συνεχώς, ενώ οι απαντήσεις αυτών κρίνονται αμφίβολες.

“Για να κατανοήσεις οτιδήποτε πρέπει να κατανοήσεις την αβεβαιότητά του”, υποστηρίζει ο Brian Schmidt. Πράγματι, η αβεβαιότητα απαντά σε κάθε πτυχή της καθημερινής μας δραστηριότητας. Η αποδοχή της ύπαρξής της και η απρόσκοπτη αξιοποίηση αυτής είναι μονόδρομος. Μάλιστα, η αβεβαιότητα διαφέρει από το ρίσκο ως έννοια:

Η ειδοποιός διαφορά είναι πως το ρίσκο είναι συνυφασμένο με το αρνητικό ενδεχόμενο και τον κίνδυνο. Αντιθέτως, η αβεβαιότητα περιορίζεται στην άγνοια της έκβασης, λόγω έλλειψης δεδομένων.

Γι’ αυτό και δεν πρέπει να προκαλεί φόβο, αλλά στον αντίποδα να εγείρει το ενδιαφέρον και να κινητοποιεί για περαιτέρω δράση και επίτευξη του εκάστοτε στόχου.

Στο πεδίο των επιστημών…

εικόνα από: Mathlete’s Corner

…η αβεβαιότητα πρωταγωνιστεί απαράμιλλα. Με την Αρχή της Αβεβαιότητας, ο Heisenberg υποστηρίζει πως «είναι αδύνατο να γνωρίζουμε ταυτόχρονα τη θέση και την ορμή ενός σωματιδίου». Πολλά πράγματα στη ζωή είναι μια σειρά μικρών αποφάσεων… αποφάσεων που λαμβάνονται ενστικτωδώς και πολλές φορές ασυνείδητα. Αν απουσίαζε η αβεβαιότητα θα απουσίαζε μετά βεβαιότητος, τόσο η εξέλιξη όσο και η μαγεία του άγνωστου. 

Η Στατιστική, παράλληλα, με την οποία προσεγγιστικά “προσπαθούμε να μάθουμε αυτό που ξέρει μόνο ο Θεός” δύναται να μας δώσει μια εικόνα του τρόπου λήψης αποφάσεων και κατά συνέπεια της έκβασης ορισμένων τυχαίων γεγονότων. Πιο συγκεκριμένα,  το αποτέλεσμα είναι η γνωστή “bell shaped curve” η οποία αποτυπώνεται και με το τρίγωνο του Πασκάλ. 

Παράλληλα, “not all things become more accurate the more you measure them”. Αυτό αποδίδεται στο γεγονός πως ορισμένα συστήματα διέπονται από τη θεωρία του Χάους και παρουσιάζουν χαοτική συμπεριφορά. Έτσι, “infinite testable differences lead to different outcomes”.

Στα Οικονομικά…

…η σχέση μεταξύ της αβεβαιότητας και του κέρδους βελτιώθηκε περαιτέρω εισάγοντας την έννοια του κινδύνου. Για πολλούς λαούς, ο κίνδυνος και η αβεβαιότητα φαίνεται να είναι το ίδιο πράγμα, αλλά για τους οικονομολόγους υπάρχει μια λεπτή διάκριση. Η διαφορά μεταξύ κινδύνου και αβεβαιότητας μελετήθηκε πριν από σχεδόν 100 χρόνια από τον οικονομολόγο Frank Knight.  Σύμφωνα με τον Knight:

“Υπάρχει μια θεμελιώδης διάκριση μεταξύ της ανταμοιβής για τη λήψη ενός γνωστού κινδύνου και αυτού για την ανάληψη ενός κινδύνου του οποίου η ίδια η αξία δεν είναι γνωστή. Είναι τόσο θεμελιώδες, πράγματι, ότι ένας γνωστός κίνδυνος δεν θα οδηγήσει σε καμία ανταμοιβή ή ειδική πληρωμή καθόλου”.

Αυτό που εννοούσε ο Knight είναι ότι το δυσμενές αποτέλεσμα ενός γνωστού κινδύνου μπορεί να ασφαλιστεί κατά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων, επειδή έχει μια σαφώς καθορισμένη κατανομή των αναμενόμενων πιθανοτήτων. Οι ασφαλιστικές εταιρείες ζωής, για παράδειγμα, έχουν μια αρκετά ακριβή εκτίμηση του αριθμού των πολιτικών που θα αποδώσουν σε ένα δεδομένο έτος λόγω των στατιστικών θνησιμότητας. Ωστόσο, ένας άγνωστος κίνδυνος δεν έχει γνωστή κατανομή των αναμενόμενων πιθανοτήτων. 

Από τις Θετικές Επιστήμες στην Τέχνη

εικόνα από http://www.dali-gallery.com/main.html#

Λαμβάνοντας ως συνδετικό κρίκο τα Μαθηματικά αξίζει να αναφερθεί η ενδιαφέρουσα ιστορία πίσω από το τελευταίο πίνακα του εκκεντρικού Salvador Dalí, με τίτλο “The Swallow’s Tail”. Ο πίνακας βασίζεται στη μαθηματική θεωρία της καταστροφής του René Thom. Μάλιστα, το έργο ολοκληρώθηκε μετά τον θάνατο της γυναίκας του, Gala σε ηλικία 50 ετών, όποτε ο Dalí ένιωθε πως είχε χάσει το νόημα της ζωής.

Στην αβέβαιη, λοιπόν, τροπή των πραγμάτων έρχεται να προστεθεί και ένα περιστατικό από την πολυτάραχη ζωή του Luigi Pirandello. Το 1918 στη Ρώμη, έλαβε χώρα η πρεμιέρα του θρυλικού πλέον θεατρικού έργου «Έτσι είναι , αν έτσι νομίζετε». Το πρωτοφανές τέλος -για τη μέχρι τότε ιστορία του θεάτρου- εξόργισε τους θεατές. Ένας παρευρισκόμενος μάλιστα, εξακόντισε μια καρέκλα στη σκηνή η οποία προσγειώθηκε στα πόδια του Pirandello. Εκείνος έσκυψε, τη σήκωσε, κάθισε σε αυτήν και είπε: «Σας ευχαριστώ πoλύ, η ημέρα μου ήταν πολύ κουραστική σήμερα». Αυτός ήταν ο Pirandello. Ένας άνθρωπος που εκμεταλλευόταν την αβεβαιότητα που συχνά προκαλούσε η πολυσχιδής σκέψη, αποσπώντας αρκετές φορές, ακόμη και τον χαρακτηρισμό του διπρόσωπου.

Ακόμη και στη Φιλοσοφία, η αβεβαιότητα δηλώνει παρούσα. Ειδικότερα, κάθε ερώτημα που δεν μπορεί να απαντηθεί με έγκυρα τεκμήρια ανάγεται στη σφαίρα της Φιλοσοφίας.

Το μόνο βέβαιο, λοιπόν, είναι πως αξίζει να προσέξουμε το ποίημα του Τίτου Πατρίκιου “Το μέλλον”:

/Μα πώς χωράει τόση αβεβαιότητα

μέσα στο λίγο μέλλον που μας μένει;

Ζω όσο έχω και μια μέρα μέλλον.

Παίζω με κάποια δόση σιγουριάς

ακόμα και για μετά τον θάνατό μου./

 

TEDxUniversityofMacedonia

Το TEDxUniversityofMacedonia είναι ένας θεσμός του Πανεπιστημίου Μακεδονίας που έχει ως σκοπό να προσφέρει βήμα σε ιδέες που αξίζει να ακουστούν και να αποτελέσει έναυσμα για αλλαγή και δράση σε όλη τη φοιτητική κοινότητα και ευρύτερα στο νεανικό κοινό της Θεσσαλονίκης.
Close Menu