Σάββας Πατσαλίδης: Ερμηνεύοντας το Θεατρικό Κόσμο

Σάββας Πατσαλίδης: Ερμηνεύοντας το Θεατρικό Κόσμο

Ο κριτικός θεάτρου και καθηγητής του τμήματος Αγγλικής του ΑΠΘ Σάββας Πατσαλίδης με δυνατό υπόβαθρο στη θεωρητική προσέγγιση και ιστορία του δυτικού θεάτρου, πραγματεύεται ερωτήσεις σχετικά με το διαχρονικό ρόλο αλλά και τις νεότερες εξελίξεις στο θεατρικό χώρο. Για όσους και όσες θαυμάζουν τη θεατρική τέχνη, η συνέντευξη αυτή υπόσχεται να ανοίξει νέους ορίζοντες βοηθώντας στην καλύτερη κατανόηση των θεατρικών έργων.

  • Ποια θεωρείτε πως είναι η ιδιαίτερη προσφορά του θεάτρου σε σύγκριση με άλλες μορφές τέχνης;

Το θέατρο είναι ένας χώρος που φιλοξενεί πολλές τέχνες ταυτόχρονα. Επομένως, δίνει ερεθίσματα και σε άτομα τα οποία δεν ασχολούνται αποκλειστικά με αυτό. Για παράδειγμα, ένας αρχιτέκτονας βρίσκει ειδικό ενδιαφέρον στη σκηνογραφία, ένας ζωγράφος στα χρώματα, ένας μουσικός στη μουσική παρτιτούρα, ένας χορογράφος στην κίνηση των σωμάτων κ.λπ. Υπ’ αυτήν την έννοια, το θέατρο είναι μια ολική τέχνη, η οποία αγκαλιάζει τα ενδιαφέροντα ατόμων από διάφορους καλλιτεχνικούς και πολιτιστικούς χώρους. Και αυτή η πολυπρισματικότητα ενισχύει και το κοινωνικό εκτόπισμά του.

  • Πώς συνδιαλέγεται το θέατρο με τον σύγχρονο θεατή;

Πλέον τα θέατρο έχει να διαχειριστεί ένα εντελώς διαφορετικό κοινό. Ένα κοινό καλωδιωμένο. Έναν δέκτη ο οποίος μεγάλωσε με άλλες προσδοκίες και άλλη αίσθηση του τόπου και του χρόνου. Ο πολιτισμός πολύ γρήγορα μπαίνει στη φάση της τέταρτης βιομηχανικής επανάστασης που είναι η μεταανθρώπινη (posthuman). Διαμορφώνονται έτσι οι προϋποθέσεις απομάκρυνσης του ανθρώπινου στοιχείου από το χώρο της σκέψης. Τώρα θα σκέφτονται για μας οι μηχανές. Και το ερώτημα είναι σαφές: Θα εμπερικλείει το θέατρο του μέλλοντος τον άνθρωπο; Πιστεύω ότι πολύ σύντομα η πίεση της νέας τεχνολογίας θα έχει τρομερό αντίκτυπο στις θεατρικές τέχνες. Πρέπει όμως κάπου να αναλογιστούμε τις συνέπειες, ειδικά όταν μιλάμε για έναν χώρο ο οποίος υπήρξε πάντοτε βαθύτατα ανθρωποκεντρικός. Εσείς τα νέα παιδιά που μπαίνετε στους χώρους του πολιτισμού είναι σημαντικό να στοχάζεστε διαρκώς πάνω σε αυτές τις αλλαγές γιατί σας αφορούν άμεσα.

 

  • Ποιες είναι οι σημαντικότερες απειλές που καλείται να αντιμετωπίσει το θέατρο του 21ου αιώνα;

Αυτή τη στιγμή, το θέατρο έχει να διαχειριστεί μια πρωτόγνωρη τεχνολογική επανάσταση, όπως είπα προηγουμένως. Παρακολουθώντας τον τρόπο που γράφονται τα έργα, συνειδητοποιούμε ότι είναι όλο και πιο σύντομα, και τούτο γιατί έχουν να αντιμετωπίσουν έναν ανυπόμονο δέκτη. Μπαίνει στο θέατρο και θέλει σε μισή ώρα να έχει τελειώσει. Όλοι βιάζονται. Είναι προφανές, ότι η διαδικτυακή κουλτούρα μας αφαίρεσε την υπομονή να περιμένουμε, αφαιρώντας κατά συνέπεια, και το δικαίωμα του θεάτρου να μας κρατά σε αγωνίαΛες ωραία, τελείωνε, δώσε μου την απάντηση. Ο νέος θεατής δεν έχει μάθει να ζει με απορίες, γιατί οι απορίες του λύνονται στο διαδίκτυο άμεσα. Όλα είναι ένα κλικ. Αυτό επηρεάζει τον ορίζοντα των προσδοκιών του, υπό την έννοια ότι περιμένει και από τον ηθοποιό και το θέατρο μια αντίστοιχη διαχείριση των αποριών του. Όμως το καλό θέατρο ξέρουμε ότι δεν είναι εκείνο που δίνει απαντήσεις αλλά εκείνο που βάζει τις σωστές ερωτήσεις. Που σε στέλνει στο σπίτι σου απορώντας, που σε φέρνει πρόσωπο με πρόσωπο με τα ελλείμματά σου.

  • Αντιδρά το θέατρο στη νέα νοοτροπία;

Θα δούμε ότι πολλά θέατρα, αντιδρώντας στην κουλτούρα του ‘δώσε μου γρήγορα’, ανεβάζουν μαραθώνιες παραστάσεις. Πρόκειται για έργα που διαρκούν 10-24 ώρες. Γιατί; Γιατί με αυτό τον τρόπο προσπαθούν να μας αποσπάσουν από τη μοναχικότητά μας και να μας επανεντάξουν στην κοινότητα θεατών. Παραμένοντας στην αίθουσα για τόσες ώρες, θα ανταλλάξουμε κουβέντες με τον διπλανό μας, θα πάμε να φάμε μαζί στο διάλειμμα, θα αξιολογήσουμε το έργο μέχρι εκείνη τη στιγμή. Οι περισσότεροι θεατές σήμερα είναι μοναχικοί. Κλείνονται στο δωμάτιό τους και βλέπουν ένα θέαμα μόνοι τους. Και πώς χειροκροτούν; Με like. Το like είναι η νέα μορφή χειροκροτήματος. Το μεταμοντέρνο χειροκρότημα. Πολλά ψαγμένα θέατρα τολμούν να δοκιμαστούν με τον χρόνο, προκειμένου να έχουν το live χειροκρότημα και όχι το like χειροκρότημα.

  • Ποια είναι η υποχρέωση του θεάτρου απέναντι στον θεατή;

Να μας βοηθήσει να βελτιωθούμε σαν άνθρωποι. Να γίνουμε καλύτεροι πολίτες, και εννοώ πιο σκεπτόμενοι. Εκεί είναι για μένα το ποιοτικό κριτήριο. Γι’ αυτό και πολλές φορές λέω στους φοιτητές μου πως μια παράσταση η οποία σου δίνει ό, τι ακριβώς γνωρίζεις από τη ζωή, δεν είναι καλή παράσταση γιατί δε σ’ έχει βελτιώσει. Αυτό κάνει η τηλεόραση. Όταν τελειώσει μια τηλεοπτική ταινία, λες τώρα τι είδα; Μα ακριβώς αυτά που ήξερες. Γι’ αυτό και δεν τα θυμάσαι. Όταν όμως σε δυσκολεύει, σε βάζει στη διαδικασία να αναγνωρίσεις και τα δικά σου όρια. Ένας χαρισματικός καλλιτέχνης είναι πάντα ένα όριο πέρα από το δικό σου. Αν ικανοποιούμε απόλυτα τις προσδοκίες του θεατή, δεν κάνουμε καλή τέχνη, κάνουμε εμπορική τέχνη.

  • Δεδομένου ότι τα όρια της θεατρικής τέχνης δεν είναι επισήμως εδραιωμένα, υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες το θέατρο γίνεται ανήθικο;

Αυτή είναι μια δύσκολη ερώτηση γιατί το ηθικό και το ανήθικο, το αποδεκτό και μη αποδεκτό έχουν σχέση με το πού έχει η κάθε κοινωνία τις κόκκινες γραμμές της. Η ανοχή (ή ανεκτικότητα) είναι ίσως η λέξη κλειδί που θα καθορίσει τη φυσιογνωμία του 21ου αιώνα. Ποια είναι όμως τα όρια; Για παράδειγμα, μιλάμε για ‘εθνικά σύνορα’ : μέχρι πού είναι η ανοχή σου να δεχτείς την κατάργησή τους; Λένε κάποιοι ότι το θέατρο πρέπει να είναι απόλυτα ελεύθερο να πει ό, τι θέλει. Κάτω στην πλατεία όμως, υπάρχουν, ας υποθέσουμε, 200 άτομα που κουβαλούν τη δική τους προσωπική κουλτούρα. Τι θα τους πεις; Ότι πρέπει να σκέφτονται με τον ίδιο τρόπο; Η λέξη ανοχή θα καθορίσει αν θα πετύχει ή όχι το όραμα της παγκοσμιοποίησης του 21ου αιώνα. Η μίξη και η μετακίνηση πληθυσμών, ηθών κι εθίμων δοκιμάζουν το βάρος, το βάθος και την έκταση της ανοχής του καθενός. Και η αυριανή επιτυχία ή αποτυχία του θεάτρου θα έχει να κάνει σε ένα μεγάλο βαθμό και με την ανοχή του θεατή.

  • Τι συμβουλή θα δίνατε σε όσους σκέφτονται να φοιτήσουν σε κάποια δραματική σχολή;

Τα νέα παιδιά οφείλουν να λειτουργήσουν πρώτα ως σκεπτόμενοι πολίτες και μετά ως ηθοποιοί. Για να κάνει καλό θέατρο ο αυριανός ηθοποιός πρέπει να έχει πολύ βαθιά ενημέρωση γύρω από τον πολιτισμό. Γιατί θέατρο και πολιτισμός πάνε μαζί. Θέατρο και κοινωνία πάνε μαζί. Γι’ αυτό επιμένω να λέω στους νέους που θέλουν να μπούνε στο χώρο, πρώτα να μάθουν τι σημαίνει σύγχρονη κοινωνία και μετά να προχωρήσουν να μάθουν τι είναι θέατρο.

  • Περιγράψτε μου μια εμπειρία που βιώσατε σε μια θεατρική παράσταση και σας έμεινε αξέχαστη.

Θυμάμαι μια περίπτωση ενός θεατή που καθόταν μπροστά μου, ο οποίος παρακολουθούσε όλη την παράσταση μέσα από το κινητό του. Μου έκανε εντύπωση γιατί, ενώ ήταν 3 μέτρα μακριά από το ζωντανό θέαμα, προτίμησε τη διαμεσολάβηση της τεχνολογίας. Καθώς έβλεπα τον κύριο αυτόν, έβλεπα τον νέο θεατή σε 20 χρόνια. Δε μπορούσε να κοιτάξει την πραγματικότητα (στα μάτια), ήθελε την τεχνολογία να του δείξει πώς να βλέπει τον κόσμο. Πολλοί θεωρούν ότι η τεχνολογία προσφέρει ελευθερία. Δεν περνά από το μυαλό κανενός ότι είναι κι αυτή ελεγχόμενη. Σε ποιο βαθμό λοιπόν, δημιουργεί ελεύθερους ανθρώπους; Ιδού ένα βασικό ζήτημα και για το σύγχρονο θέατρο. Πώς θα συνομιλήσει με τη δυναμική της υψηλής τεχνολογίας και με όλα τα παράγωγά της (ανάμεσά τους και ο νέος θεατής); Σε ποιο βαθμό θα συμπλεύσει και σε πιο βαθμό θα αντισταθεί; Ο χρόνος θα δείξει. Σύντομα.

Ραφαέλα Χασιώτη

Αντισυμβατική, μυστηριώδης και ασυγκράτητα ειλικρινής, αναζητώ την αυθεντικότητα στην εποχή της εγρήγορσης και των αντιδιαστολών. Λατρεύω το χορό, το υγρό στοιχείο και τη φωτογραφική μηχανή που θα αποκτήσω! Πιστεύω πως ο κόσμος μας χρειάζεται περισσότερες αγκαλιές και γνήσια χαμόγελα. Συμβουλή και προτροπή μου: τόλμησε να δοκιμάσεις ό, τι κάνει την καρδιά σου να χτυπά πιο δυνατά.
Close Menu