Ο μύθος της “Μέδουσας”

Ο μύθος της “Μέδουσας”

Η Μέδουσα είναι ένα αποτρόπαιο μυθολογικό τέρας. Είναι μια απαίσια, παραμορφωμένη γυναικεία μορφή που πετρώνει όποιον την αντικρύσει. Τη Μέδουσα την αποκεφάλισε ο ήρωας Περσέας. Η Μέδουσα δεν γεννήθηκε έτσι; Την καταράστηκαν; Τη βίασαν; Την αποκεφάλισαν; Ποια ήταν η Μέδουσα;

Ποια ήταν η Μέδουσα;

Σύμφωνα με τη μυθολογία η Μέδουσα ήταν μια πανέμορφη ιέρεια της Αθηνάς. Ο Ποσειδώνας βλέποντας την την επιθύμησε και μεταμορφωμένος σε άλογο τη βίασε μέσα στον ναό της Αθηνάς. Η θεά εξοργισμένη με την ύβρη δεν μπορούσε να τιμωρήσει τον Ποσειδώνα και έτσι καταράστηκε τη Μέδουσα. Την μεταμόρφωσε σε ένα αποτρόπαιο πλάσμα με φίδια αντί για μαλλιά καταδικασμένη να μετατρέπει σε πέτρα όποιον τολμάει να την κοιτάξει καταπρόσωπο. Τα χρόνια πέρασαν, η κατάρα ξεχάστηκε, η Μέδουσα ταυτίστηκε από τον αρχαίο κόσμο με το τέρας. Έτσι, ο γενναίος Περσέας την αποκεφάλισε. Για να απομακρύνει τον Πολυδέκτη από τη μητέρα του, αποδεικνύοντας ότι είναι ικανός για το αδύνατο.

 

Τι μπορεί να σημαίνει ο μύθος;

Σε πρώτη ανάγνωση πρόκειται για μια τραγική ιστορία σαν όλους τους αρχαιοελληνικούς μύθους, με θεούς, μάγια, κατάρες και τέρατα. Μια πιο προσεκτική ματιά αποκαλύπτει μια παραινετική αφήγηση. Ίσως ακόμα και μια απολογία όλο συμπόνια στη γυναίκα που για χιλιάδες χρόνια αποκαλούμε τέρας. Ο μύθος μιλάει για μια γυναίκα που είχε αφιερώσει τη ζωή της σε κάτι αγνό και υψηλό, ήταν ιέρεια. Παρόλα αυτά έγινε αντιληπτή ως αντικείμενο του πόθου από κάποιον δυνατότερο από εκείνη. Κάποιον με εξουσία, κάποιον υπεράνω κάθε κατηγορίας.

Έτσι, όχι μόνο βιάστηκε αλλά κατηγορήθηκε και για το βιασμό της, τιμωρήθηκε για αυτόν από κάποια που δεν θέλησε να έρθει σε ρήξη με τον βιαστή, από φόβο ή συμφέρον. Και άλλαξε. Μετατράπηκε σε “τέρας”. Την μετέτρεψαν. Την καταδίκασαν να μην μπορεί να την κοιτάξει ποτέ κανένας κατά πρόσωπο. Ή, αν πάμε την μεταφορά ένα βήμα παρακάτω, να μην μπορεί να εμπιστευτεί κανέναν να την πλησιάσει, να μην αφήνει κανέναν να της δείχνει οικειότητα. Και στο τέλος, αφού κατηγορήθηκε, καταδικάστηκε και τιμωρήθηκε, αφού ήσυχα και διακριτικά απέκτησε την ταμπέλα του τέρατος, αποκεφαλίζεται. Γίνεται το πιόνι στο παιχνίδι εξουσίας κάποιου άλλου και θυσιάζεται με το δολοφόνο της να φέρεται ως ήρωας.

Ο μύθος της Μέδουσας, ολόκληρος, με όλες του τις λεπτομέρειες δείχνει στους ανθρώπους τι συμβαίνει όταν σπρώχνεις κάποιον πέρα από κάθε όριο. Μας θυμίζει ότι τα υπαρκτά τέρατα είναι εκείνα που εμείς δημιουργήσαμε και το κρίμα για τη ζωή και το θάνατο τους είναι στον δικό μας λαιμό. Μας δείχνει πως την “ιστορία” τη γράφει πάντα ο δυνατός και πως το δίκαιο περιπλέκεται επικίνδυνα όταν μεσολαβεί το συμφέρον. Ότι ακόμα και οι θεοί αμαρτάνουν και τιμωρούν άδικα. Ο μύθος της Μέδουσας είναι ένας ύμνος σε όλα τα πλάσματα που τολμάμε να αποκαλούμε τέρατα ενώ εμείς πρώτοι τους στερήσαμε την πρόσβαση στην ανθρωπιά.

Η Μέδουσα ως σύμβολο

Αυτή η τραγική φιγούρα ενός μιξογενούς τέρατος έφερε πλήθος συμβολισμών από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Συνάρπαζε τους καλλιτέχνες δίνοντας τους την ευκαιρία να απεικονίσουν μια εντυπωσιακή μορφή και αιχμαλώτιζε τα βλέμματα των θεατών. Στην αρχαιότητα εμφανίζεται τρομερή και απαίσια με παραμορφωμένο πρόσωπο και αποτροπαϊκό χαρακτήρα. Κοσμεί ναούς και αγγεία με σκοπό να διώχνει μακριά το κακό. Ενώ το κομμένο κεφάλι της είναι σύμβολο προστασίας γιατί ακόμα και νεκρή κατέχει ανυπέρβλητη δύναμη.

 

Αργότερα, αποκτά έως και αισθησιακό χαρακτήρα συμβολίζοντας τον γυναικείο πειρασμό που καταλήγει στην καταστροφή του άντρα. Ο αναγεννησιακός Caravaggio κάνει ένα βήμα προς τον εξανθρωπισμό της απεικονίζοντας τον πόνο και τη φρίκη για αυτό που της συνέβη. Ούτε όμορφη, ούτε άσχημη. Απλά ανθρώπινη. Κατά τη Γαλλική επανάσταση οι επαναστάτες Ιακωβίνοι βλέπουν τη Μέδουσα ως σύμβολο της υπονόμευσης του κατεστημένου και ως τη δύναμη που θα φέρει την αλλαγή. Τον 19ο αιώνα ο Ρομαντικός ποιητής Πέρσι Σέλλευ εμπνέεται από το έργο του DaVinci στην Galleria degli Uffizi. Γράφει για εκείνη πως αν απομακρυνθεί από το γεμάτο φόβο και μίσος ανδρικό βλέμμα η Μέδουσα αποκτά εκ νέου τη χάρη της. Της αποδίδει εκ νέου την ανθρωπιά της. Το ίδιο κάνει και η φεμινίστρια Hélène Cixous λέγοντας πως αν οι άνθρωποι τολμούσαν να την κοιτάξουν κατά πρόσωπο θα έβλεπαν πως δεν είναι άσχημη αλλά πανέμορφη και πως γελάει.

Ο αποκεφαλισμός του Περσέα

Luciano Garbati

Αυτός ο επαναπροσδιορισμός της ταυτότητας της Μέδουσας και η κατανόηση της πραγματικής της ιστορίας την έκανε, χιλιάδες χρόνια μετά τη σύλληψη της ύπαρξης της, φεμινιστικό σύμβολο. Στο πρόσωπο της συγκεντρώνονται εκατοντάδες νοήματα. Η Μέδουσα είναι το σύμβολο της αλληλεγγύης που δεν προσφέρθηκε σε εκείνη, είναι η ασχήμια που προστατεύει την αθωότητα, είναι το αγκάθι που κρατάει ασφαλές το τριαντάφυλλο, είναι μια παρεξηγημένη γυναίκα που ξαναβρήκε τη φωνή της. Είναι το κοινό μυστικό των γυναικών κρυμμένο εκεί που οι άνδρες φοβούνται να κοιτάξουν. Αποκορύφωμα της σκέψης αυτής είναι το γλυπτό του Luciano Garbati (2008) που απεικονίζει τη Μέδουσα να στέκεται επιβλητικά κρατώντας ένα ξίφος και το κομμένο κεφάλι του Περσέα.

Είναι όμως ο Περσέας που θα έπρεπε να κυνηγήσει η Μέδουσα; Ο Περσέας και κάθε Περσέας διαπράττει το έγκλημα του ως έρμαιο της κοινωνίας. Πρόκειται πάντα για έγκλημα, έγκλημα όμως που πηγάζει από την άγνοια, την αφέλεια, το άκρατο μίσος και τον προσωπικό μόχθο. Από τα χέρια της Μέδουσας θα έπρεπε να κρέμονται τα κεφάλια της Αθηνάς και του Ποσειδώνα που με πλήρη συνείδηση των πράξεων τους της έκαναν κακό επειδή ήθελαν και επειδή μπορούσαν. Αποκεφαλίζοντας τον Περσέα δημιουργούμε μια ακόμη Μέδουσα.

Chrysa Rizopoulou

Φοιτήτρια Αρχαιολογίας - Ιστορίας Τέχνης. Λάτρης των βιβλίων, του καλού καφέ και της νοσταλγικής μουσικής από άλλες δεκαετίες. Εκφράζομαι γιατί πιστεύω πως ο κόσμος είναι καλύτερος όταν τον μοιράζεσαι. Γράφω γιατί οι λέξεις είναι εξαιρετικά ταλαντούχες στο να μετατρέπουν τις εμπειρίες σε τέχνη.
Close Menu