Να σου πώ μια ιστορία

Να σου πώ μια ιστορία

Η κατασκευή και εξιστόρηση γεγονότων είναι εγγενή χαρακτηριστικά του ανθρώπου. Μάλιστα, τόσο η τοποθέτηση των γεγονότων σε σειρά όσο και η εξαγωγή νοήματος είναι ανθρώπινες ανάγκες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι ερμηνείες που έδιναν οι άνθρωποι στα φυσικά φαινόμενα -ως τιμωρία των θεών- μέχρι την διάψευσή τους από τον Γαλιλαίο.

Οι πρώτες ιστορίες

Η εξιστόρηση (storytelling) ανάγεται χρονολογικά στην παλαιολιθική εποχή. Ο άνθρωπος των σπηλαίων δημιουργούσε ζωγραφιές στους τοίχους με αναπαραστάσεις από σκηνές της καθημερινής τους ζωής. Με ευρήματα που χρονολογούνται έως και 30.000 χρόνια πριν, σκοπός αυτών των σκίτσων ήταν να βοηθήσουν τον άνθρωπο να επιβιώσει. Μία άλλη μορφή storytelling είναι και τα ιερογλυφικά. Πρόκειται για σύμβολα που δημιουργήθηκαν πριν από 5.000 χρόνια στην αρχαία Αίγυπτο με θεματικές την ζωή και την επιβίωση.

Η αφήγηση ιστοριών στη συνέχεια έγινε βασικό στοιχείο της προφορικής παράδοσης. Μύθοι, τραγούδια, ψαλμοί και ποιήματα περνούσαν από γενιά σε γενιά με μικρές παραλλαγές, αναλόγως τον αφηγητή. Παράλληλα η ανάπτυξη της γραφής έδωσε έναυσμα στην ανάπτυξη της λογοτεχνίας. Το αρχαιότερο κείμενο μάλιστα έχει τις ρίζες του στην αρχαία Ελλάδα και είναι η Ιλιάδα του Ομήρου. Έπειτα, η εξέλιξη του πολιτισμού με την εμφάνιση του ραδιοφώνου τον 19ο αιώνα όχι μόνο διεύρυνε τα ακροατήρια αλλά άλλαξε δραματικά την τέχνη της αφήγησης.

Χτίζοντας χαρακτήρα στις επιχειρήσεις

Στον κόσμο των επιχειρήσεων, το σωστό branding αποτελεί τη βάση όλων των στρατηγικών marketing. Το brand name προσδίδει στην επιχείρηση ταυτότητα και την διαφοροποιεί στα μάτια των πελατών από τους ανταγωνιστές της. Το «χτίσιμο» της εταιρικής ταυτότητας έχει ως στόχο την δημιουργία μίας συγκεκριμένης εντύπωσης στο καταναλωτικό κοινό για τα προϊόντα/υπηρεσίες που παράγει. Για να επικοινωνήσει, επομένως, το μήνυμά της στο καταναλωτικό κοινό, χρησιμοποιεί ιστορίες. Οι ιστορίες αφορούν τις αξίες που πρεσβεύει η επιχείρηση, την αντίληψη που θέλει να δημιουργήσει γύρω από το προϊόν/υπηρεσία, το σύνολο των προσδοκιών και την υπόσχεση προς τον πελάτη.

Η πανδημία του COVID-19 έχει επιφέρει σημαντικές αλλαγές στον τρόπο που ο κόσμος αντιμετωπίζει τα brands. Πλέον, είναι επιτακτική ανάγκη όχι μόνο μία εταιρεία να μιλά ανοιχτά για τις αξίες που πρεσβεύει, αλλά να το αποδεικνύει και εμπράκτως.’Οταν η δραστηριότητα μιας επιχείρησης σε κρίσιμες καταστάσεις οδηγείται από μία ολιστική προσέγγιση, τότε υπάρχει σαφής ευθυγράμμιση μεταξύ του brand name και της διαρκούς δέσμευσης απέναντι σε πελάτες, υπαλλήλους, προμηθευτές και μετόχους. Είδαμε, λοιπόν, εταιρείες παπουτσιών να δωρίζουν χιλιάδες ζεύγη παπουτσιών σε νοσηλευτές που θεραπεύουν τις κοινότητές τους. Τέτοιες πράξεις κάνουν ξεκάθαρη τη σύνδεση του ρόλου μιας επιχείρησης στην κοινωνία με την αξία τους μακροπρόθεσμα. 

Σύμφωνα το Deloitte Global Millennial Survey 2020, άτομα της γενιάς των Millenials και Generation Z είναι περισσότερο πιθανό να υποστηρίξουν επιχειρήσεις που μοιράζονται κοινές αξίες με τους ίδιους και να αποστραφούν από όσες δεν λαμβάνουν την ευθύνη που τους αναλογεί. Ακόμη, ένας στους πέντε ερωτώμενους δήλωσε με σιγουριά ότι πράξεις εταιρικής υπευθυνότητας άλλαξαν τις καταναλωτικές τους προτιμήσεις υπέρ του brand.

Διατροφικές διαταραχές

Οι διατροφικές διαταραχές βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε κατασκευασμένες ιστορίες. Άτομα που νόσησαν από διαταραχές που αφορούν την στέρηση τροφής και μετέπειτα μοιράστηκαν την εμπειρία τους, παρουσιάζουν το ίδιο μοτίβο. Το πρώτο στάδιο είναι η αφομοίωση εξωτερικών προτύπων. Τα πρότυπα ουσιαστικά, είναι οι ιστορίες τρίτων σχετικά με το τί ορίζεται ως «ωραίο» και «φυσιολογικό». Στο δεύτερο στάδιο, οι ασθενείς χρησιμοποιούν τα πρότυπα για να δημιουργήσουν ιστορίες που θα αναχαιτίσουν την φυσιολογική ανάγκη για τροφή. Φυσικά τέτοιες διαταραχές αποτελούν ένα πολύπλοκο ζήτημα που δεν επιλύεται απλά με την διακοπή του “storytelling” και χρειάζεται την βοήθεια ειδικών. Ωστόσο, η αφήγηση αποτελεί μέρος της λύσης. Η αλλαγή νοοτροπίας βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αναθεώρηση της σχέσης με την τροφή και στην δημιουργία μιας καινούριας ιστορίας για να την υποστηρίξει.

To νόημα της ζωής

Η αναζήτηση του «νοήματος της ζωής» είναι ένα ερώτημα που έχει απασχολήσει τους φιλοσόφους ανά τους αιώνες. Πρόκειται για μία ιδέα πάνω στην οποία έχουν βασιστεί τα κοινωνικά και οικονομικά μοντέλα του σήμερα. Η έυρεσή του είναι μία διαδικασία αρκετά προσωπική και δεν υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο «καλούπι» για να το ορίσει. Ωστόσο, όσοι έχουν καταφέρει να συνδέσουν τις καθημερινές τους πράξεις με έναν εσωτερικό σκοπό, έχουν αναπτύξει ψυχική ανθεκτικότητα.

Κατά τον φιλόσοφο Επίκτητο, ο άνθρωπος δεν ταράζεται από τις καταστάσεις αλλά από τις ερμηνείες που δίνει για τις καταστάσεις. Για τον λόγο αυτό, όλοι οι άνθρωποι δε βιώνουμε με τον ίδιο τρόπο τις αντίξοες συνθήκες. Οι άνθρωποι που έχουν ανακαλύψει τι είναι αυτό που γεμίζει και νοηματοδοτεί την ύπαρξή τους,  καταφέρνουν να αντέξουν τις αντιξοότητες διατηρώντας ζωντανή την ελπίδα τους. Ακόμη, η θρησκευτική πίστη, η πνευματικότητα και η πίστη σε ηθικές αξίες, όπως ο αλτρουισμός, βοηθούν τον άνθρωπο να νοηματοδοτήσει με έναν πιο θετικό τρόπο τις δυσχέρειες που αντιμετωπίζει και τελικά να τις υπερβεί.

Γιατί το storytelling είναι αποτελεσματικό;

Η συναισθηματική διέγερση που προκαλείται με το άκουσμα μιας ιστορίας «ξεκλειδώνει» την ενσυναίσθηση του εγκεφάλου. Η ενσυναίσθηση είναι ένα πολύ σημαντικό χαρακτηριστικό του ανθρώπου μιας που είμαστε κοινωνικά όντα. Οι ιστορίες ενεργοποιούν στον ακροατή τα μέρη του εγκεφάλου που αποθηκεύουν τις προσωπικές εμπειρίες και ιδέες μέσω της διαδικασίας που ονομάζεται νευρική σύζευξη. Με αυτόν τον τρόπο η λειτουργία του εγκεφάλου ακροατή και αφηγητή εναρμονίζονται. Kατά την επεξεργασία των πληροφοριών, ενεργοποιούνται κατά βάση δύο περιοχές του εγκεφάλου. Ωστόσο, εάν η ιστορία έχει ειπωθεί καλώς, τότε είναι δυνατόν να ενεργοποιηθούν περισσότερες περιοχές, όπως o κινητικός, ο συναισθηματικός και ο προμετωπιαίος φλοιός. Επιπλέον, εκκρίνεται ντοπαμίνη ειδικά όταν η ιστορία περιλαμβάνει φορτισμένα συναισθηματικά γεγονότα, καθιστώντας την πιο εύκολη στην απομνημόνευση.

Το αν είσαι ευτυχισμένος ή όχι οφείλεται κατά 10% σε αντικειμενικές συνθήκες. Το υπόλοιπο 90% οφείλεται στον τρόπο που διηγείσαι την πραγματικότητα/ιστορία σου.

Παραισθήσεις και ευεξία

Η ερμηνεία της πραγματικότητας με αισιόδοξη χροιά έχει θετικές συνέπειες στην ψυχική υγεία του ανθρώπου. Με άλλα λόγια, η ύφανση μιας ιστορίας περί πραγματικότητας βασισμένη σε «παραισθήσεις» είναι ένδειξη ενός ψυχικά υγιούς ατόμου.

Ως παραίσθηση ορίζεται μία αντίληψη που αντιπροσωπεύει τις προσλαμβάνουσες ως διαφορετικές από ότι είναι στην πραγματικότητα. Παραίσθηση είναι μία λανθασμένη πνευματική εικόνα που προκύπτει από μία λανθασμένη ερμηνεία ή να είναι προϊόν της φαντασίας. Μπορεί να είναι ευχάριστη, άκακη ακόμα και χρήσιμη.

Οι ακριβείς αντιλήψεις περί πραγματικότητας, εαυτού και μέλλοντος έχουν ορισθεί από πολλούς θεωρητικούς ως σημεία αναφοράς για την αξιολόγηση της ψυχικής υγείας ενός ατόμου. Ωστόσο, έρευνες υποστηρίζουν ότι μία υπερβολικά αισιόδοξη αυτό-αξιολόγηση, οι «φουσκωμένες» αντιλήψεις περί ελέγχου ή κυριότητας καθώς και μία δόση υπερ-αισιοδοξίας για το μέλλον είναι επίσης χαρακτηριστικά της ανθρώπινης σκέψης. Τέτοιου είδους «παραισθήσεις» επηρεάζουν άλλους δείκτες ψυχικής υγείας. Για παράδειγμα, βελτιώνουν την ικανότητα ενσυναίσθησης, την ικανότητα να νιώθει το άτομο χαρά και ικανοποίηση καθώς και την ικανότητα να συμμετέχει σε παραγωγικές και δημιουργικές ενασχολήσεις.

Αρετή Βασμαδά

Φοιτήτρια Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Aγάπη για τον κινηματογράφο, το θέατρο και τα ταξίδια που πειραματίζεται με το γράψιμο. Κινητήριος δύναμη: η κατανόηση του κόσμου μας.
Close Menu