Μουσική: Γεμίζοντας τον χρόνο!

Μουσική: Γεμίζοντας τον χρόνο!

O Jean-Michel Basquiat έλεγε: «Με την τέχνη διακοσμούμε τον χώρο. Με την μουσική διακοσμούμε τον χρόνο.». Μέσο έκφρασης, τρόπος ψυχαγωγίας ή διασκέδασης, δήλωση ταυτότητας.

Η μουσική στους αιώνες

Οι πρώτες αναφορές για την αναζήτηση της μουσικής ξεκινούν από την Προϊστορική Εποχή όπου τον ρόλο των μουσικών οργάνων έπαιζαν η ανθρώπινη φωνή και τα κόκαλα ζώων, ενώ οι πρώτοι μουσικοί χαρακτηρισμοί, νότα και κλίμακα, εμφανίστηκαν στην Αρχαία Εποχή (έως το 500 μ.Χ.). Την περίοδο του Μεσαίωνα (500-1400 μ.Χ.), κυρίαρχος θεσμός ήταν η Εκκλησία. Με κέντρο λοιπόν την Ευρώπη άνθισε η βυζαντινή μουσική του Οκτώηχου και της μονοφωνίας. Τον 10ο αιώνα ο θεωρητικός μουσικός Guido d’Arezzo δημιούργησε ένα σύστημα σημειογραφίας που σήμερα είναι γνωστό σε όλους μας ως ντο, ρε, μι, φα κλπ. Ταυτόχρονα, την εμφάνιση της στην μουσική σκηνή κάνει και η πολυφωνία.

Fun Fact: Η εκκλησία τον μεσαίωνα είχε απαγορεύσει το μουσικό διάστημα Ντο (C)-Φα# (F#) καθώς το θεωρούσε διαβολικό. Επιπλέον, είχε καθιερώσει τα τρίσημα μέτρα (πχ 3/4, 3/8 κοκ) ως απόδοση τιμής στην αγία τριάδα.

«Το πιο παλιό, το πιο αληθινό, το πιο ωραίο όργανο της μουσικής, η μόνη αρχή στην οποία η μουσική μας οφείλει την ύπαρξη της είναι η ανθρώπινη φωνή.»

Richard Wagner

Η Αναγέννηση (1400-1600 μ.Χ.) στην τέχνη ταυτίζεται με την Αναγέννηση στην μουσική χρονικά, όχι όμως τοπικά. Ξεκινώντας από τις Κάτω Χώρες, και όχι από την Ιταλία, διαδόθηκε με την βοήθεια και της εφεύρεσης του εκτυπωτή στην Ευρώπη. Παράλληλα, ήταν η εποχή που η κάθε χώρα δημιούργησε την δική της μουσική, διαμορφώνοντας έτσι την παράδοση της. Το 1600 ο πατέρας του Γαλιλαίου δημιούργησε μια φόρμα για την επανάκτηση της αρχαίας ελληνικής μουσικής που χρησιμοποιήθηκε για την σύνθεση της πρώτης όπερας, σηματοδοτώντας το τέλος της Αναγέννησης. Σταθμός για την άνθιση των τεχνών σε όλη την γηραιά ήπειρο ήταν η εποχή από το 1600 μέχρι το 1750 που ονομάστηκε Μπαρόκ. Ήταν η περίοδος της ακμής της όπερας. Κάποιοι σπουδαίοι καλλιτέχνες της εποχής εκείνης ήταν ο Antonio Vivaldi, ο Johann Sebastian Bach και ο George Frideric Handel.

Διαφωτισμός και άνθιση του πνεύματος στον δυτικό κόσμο

Το πνευματικό κίνημα του Διαφωτισμού (17ος-18ος αιώνας) έφερε μαζί του και την εποχή του Κλασικισμού για την μουσική. Ξεκινώντας από την Γαλλία, και έπειτα σε όλη την Ευρώπη διαφωτιστές που πρέσβευαν τον ορθολογισμό και την πρόοδο τάχθηκαν υπέρ της ατομικής ελευθερίας και εναντίον της τυραννικής διακυβέρνησης και της καταπίεσης που ασκούσε η Ρωμαιοκαθολική εκκλησία. Έτσι, και η μουσική ξέφυγε από το εκκλησιαστικό πρότυπο. Οι κλασσικοί συνθέτες αντικατέστησαν τους τραγουδιστές και αφοσιώθηκαν αποκλειστικά στην μουσική. Η οργανική μουσική αντικατέστησε σχεδόν τις όπερες. Κάποιοι από αυτούς που άφησαν το στίγμα τους είναι ο Franz Schubert, ο Joseph Haydn και ο Wolfgang Amadeus Mozart.

Ο Ρομαντισμός (1780-1910) θα έρθει και θα πάρει μαζί του την συντηρητική μουσική του Κλασικισμού. Ο βασικός και πρωτοπόρος πρεσβευτής του γεννιέται στην Βόννη το 1770. Είναι ο Ludwig van Beethoven. H μουσική έγινε έκφραση που περικλείει την λογοτεχνία και τις τέχνες. Αξιοσημείωτα ονόματα που άφησαν ανεξίτηλο σημάδι είναι οι: Robert Schumann, Frédéric Chopin, Felix Mendelssohn, Johann Stauss, Richard Strauss, Johannes Brahms, Pyotr Ilyich Tchaikovsky, Giuseppe Verdi, Richard Wagner και Jean Sibelius.

Από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι σήμερα

Ερχόμενοι πιο κοντά στην εποχή μας συναντάμε την Jazz ως ξεχωριστό και αναγνωρισμένο είδος στις αρχές του 1900. Η Jazz παράλληλα εκφράζει και μια κραυγή ελευθερίας. Με αφρικανικές καταβολές εξαπλώνεται στον νότο των ΗΠΑ και μεταναστεύει στην Ευρώπη. Γενέτειρα της θεωρείται η Νέα Ορλεάνη. Με αρχικούς της εκπροσώπους του έγχρωμους σκλάβους αναρριχήθηκε στα «τσαρτς» της εποχής και στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα πρωταγωνίστησε στην σκηνή της γενικότερης επανάστασης στις λαϊκές τέχνες. Την δεκαετία του ’20 ένα ακόμα είδος με αφρικανικές ρίζες έρχεται να πρωταγωνιστήσει στην Αμερική αρχικά και στην Ευρώπη έπειτα. Η Blues με την Jazz ήρθαν για να μείνουν. Γίνονται μέσο έκφρασης και μεταδίδονται από στόμα σε στόμα για να κατακτήσουν την καρδιά.

Η μουσική μέσα στα χρόνια της εξέλιξης της ψυχαγωγούσε αλλά κυρίως εξέφραζε τους ανθρώπους. Ο τόσο ταραγμένος και καθοριστικός 20ος αιώνας για την ιστορία του δυτικού κόσμου μπορεί να περιγραφεί μέσα από το σύνολο των ήχων που τον χαρακτήριζαν.

Το Rock’n’roll στις ΗΠΑ και η Pop στον ΗΒ σηματοδότησαν την έξοδο από μια μαύρη περίοδο. Το τέλος του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου φέρνει μια αλλαγή στην ζωή των Ευρωπαίων. Ανακατανομή δύναμης και πλούτου, ανατολή και δύση, πολιτική αστάθεια και κοινωνικές επαναστάσεις. Οι καιροί διαμορφώνουν τις τέχνες και τα γράμματα. Η τεχνολογική αναβάθμιση και τα πολλά καλλιτεχνικά κινήματα εμπλουτίζουν την μουσική σκηνή.

Η δεκαετία του ’60, πρεσβευτής της αλλαγής, δημιουργήθηκαν θρύλοι όπως οι Beatles. o Bob Dylan, οι Doors, ο David Bowie, οι Led Zeppelin, οι Pink Floyd και οι The Who.

Οι συγχορδίες γίνονται πιο σύνθετες, κυριαρχούν τα ηλεκτρικά όργανα και τα ντραμς, η φωνή έχει ένταση και αυξομειώσεις. Γεννιέται η Rock. H εξάπλωση και η μετάδοση πλέον είναι γεωμετρική. Ονόματα όπως οι Rolling Stones, οι Queen, οι Radiohead, οι Guns N’ Roses, οι Dream Theater, οι AC/DC και οι KISS δίνουν μυθική διάσταση. Η metal και τα παρακλάδια της στην συνέχεια έρχονται να δοξάσουν την πολυφωνία και να θυμίσει μέσα από την σύνθεση του ήχου της την Όπερα.

Συμπαντική Αρμονία και Μουσική

Ο Πυθαγόρας ήταν ο πρώτος φιλόσοφος που προσπάθησε και συνέδεσε την μουσική με την αστρονομία. Υποστήριξε πως απλοί νόμοι διέπουν και εκφράζουν κάθε σχέση στο αρμονικό και σφαιρικό μας σύμπαν. Οι νόμοι αυτοί μάλιστα μπορούσαν να εκφραστούν με τους αριθμούς της «ιερής ατράκτου». Πρόκειται για τους τέσσερις πρώτους φυσικούς αριθμούς 1,2,3 και 4. Με την θεωρία του αυτή, ο Πυθαγόρας επιχείρησε να εξηγήσει και να μετρήσει την κίνηση και την θέση των πλανητών στον ουράνιο θόλο.

Τον 6ο αιώνα π.Χ. που έζησε και δημιούργησε ο Πυθαγόρας και οι σύγχρονοι του, πίστευαν πως η Γη είναι το κέντρο του κόσμου. Η Μεγάλη Έκρηξη και η διαστολή του σύμπαντος ήταν εκατοντάδες χρόνια μακριά στον δρόμο της ανθρώπινης γνώσης. Ταυτόχρονα, η μεγάλη σύμπτωση της ύπαρξης μας έμοιαζε με θεόπνευστο σχέδιο. Η εφήμερη αρμονία της στην ιστορία του κόσμου και των νόμων που την ορίζουν έμοιαζαν στατικοί και καλώς ορισμένοι για λογαριασμό μας. Παρ’όλα αυτά, πριν η θεωρία των χορδών και τα πιθανά 10506 παράλληλα σύμπαντα και μας δείξει την τυχαιότητα μας, φιλότιμες προσπάθειες θέσπισαν μια ισορροπία. Αν μη τι άλλο, η κοσμική μας μοναξιά μας δίνει το προνόμιο να εγκλωβίσουμε στον μικρό μας κόσμο τα αναλογικά σήματα που συνθέτουν την μουσική.

Μουσική και επιστήμη

Η Fontiers in Human Neuroscience που διεξήχθη από ερευνητές του Κέντρου Μουσικής Έρευνας Φιλανδίας κατέληξαν πως υπάρχουν 7 λόγοι για τους οποίους ακούμε μουσική. Διασκέδαση, αναγέννηση, ισχυρό συναίσθημα, διανοητική δουλειά, παρηγοριά, αντιπερισπασμό και απελευθέρωση. Σύμφωνα με την νευροεπιστήμη, ο ανθρώπινος εγκέφαλος, ως σύστημα, αποκωδικοποιεί την συνοχή των ήχων που ορίζουν μια μελωδία. Αν και οι λόγοι που ακούμε μουσική μπορούν να ομαδοποιηθούν, τα συναισθήματα που προκαλούνται στον καθένα μας δεν είναι τα ίδια.

Δεν είμαστε όμως, όπως φαίνεται, οι μόνοι που αντιλαμβανόμαστε τους συντονισμένους ήχους σαν μελωδία. Ο Peter Gabriel των Genesis με δύο Bonobo συμμετείχαν σε ένα πείραμα. Τα αποτελέσματα του έδειξαν πως και οι συγγενείς μας έχουν την αίσθηση της μουσικής και μπορούν να την παράγουν μάλιστα. Οι έρευνες στο πεδίο της νευροεπιστήμης συνεχίζονται με δοκιμές με πτηνά και θηλαστικά. Συχνά έρχονται να προσθέσουν λεπτομέρειες για την φυσική επιλογή των ειδών κατά την πορεία της εξέλιξης τους.

Η ενέργεια και η ευφορία που προκαλεί μια συναυλία είναι μια εμπειρία για όλες μας τις αισθήσεις.

 

Σήμερα πια η μουσική είναι παντού. Την ψηφιοποιήσαμε και την κουβαλάμε πάνω μας. Δίνουμε ήχο σε ασπρόμαυρες εικόνες και επεκτείνουμε τις ανθρώπινες αισθήσεις. Την χρησιμοποιούμε για ψυχοθεραπεία και διαπαιδαγώγηση. Την δαιμονοποιούμε και την στοχοποιούμε. Δίνουμε μορφή σε ιδέες και στιγμές.

 

 

Μάρθα Κωταΐδου

Φοιτήτρια Πληροφορικής στο Αριστοτέλειο. Ενδιαφέροντα ο κινηματογράφος, η μουσική, τα βιβλία και τα ταξίδια. Κύριο μέσο έκφρασης το γράψιμο. Θέλω να πιστεύω πως όλα μεταβάλλονται και εξελίσσονται.
Close Menu