Μουσεία : Φωτεινά σημεία στον χάρτη

Μουσεία : Φωτεινά σημεία στον χάρτη

Κατά το πέρασμα της ανθρωπότητας από την Γη μέρος της συνεχόμενα ανανεώσιμης κληρονομιάς της στον Κόσμο παρατίθεται στα Μουσεία. Τα είδη ποικίλουν και πλέον ξεπερνούν την δομή του κλασσικού ορισμού του στις μέρες μας. Αρχαιολογικά, σύγχρονα, ιστορίας, φωτογραφίας, τεχνών, επιστήμης και φυσικής ιστορίας έχουν διευρύνει την άλλοτε στερεοτυπική και μονοδιάστατη απόδοση του όρου.

Η λέξη Μουσείο είναι από τις πιο κοινές ομόρριζες στην ινδοευρωπαϊκή οικογένεια γλωσσών. Προέρχεται από τις Μούσες της ελληνικής αρχαιότητας, κατά την οποία ο όρος Μουσείο αποδιδόταν ως τέμενος αφιερωμένο στην λατρεία των Μουσών, αποκλίνοντας πολύ από την χρήση της συλλογής και έκθεσης αντικειμένων. Αυτό σημαίνει πως στο συγκεκριμένο χώρο καλλιεργούνταν οι τέχνες, τα γράμματα, η μουσική, η ποίηση, η φιλοσοφία και ο χορός. Στην περίοδο της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας ο όρος χρησιμοποιείται κυρίως για χώρους στους οποίους διεξάγονταν φιλοσοφικές συζητήσεις.

Η άποψη πως τα μουσεία αποτελούν έκθεση κάποιας μορφής τέχνης, που ουσιαστικά απευθύνεται σε «λάτρεις του είδους», κυριαρχεί. Η έλλειψη ενδιαφέροντος, πέραν της τυπικής, ανενημέρωτης, στην πλειοψηφία, και τυχαίας επίσκεψης, είναι μια στρεβλή αλλά ριζωμένη στάση που συμβάλλει στην καταστολή των μαζών και τον περιορισμό της μη-τυπικής μάθησης.

Εν ολίγοις, μπορούν να επιδείξουν στο πλατύ κοινό πώς διαμόρφωσαν τα γεγονότα και οι πεποιθήσεις των ανθρώπων του παρελθόντος την εμπειρία του παρόντος.

Ο καλλιτέχνης, πριν καν του αποδοθεί ο ορισμός, αποτελούσε πάντα πολιτικό ον. Ο επιστήμονας κάθε είδους με τις τομές του διαμορφώνει τον κόσμο και την πορεία του. Εάν, λοιπόν, η ιστορία γράφεται στους δρόμους, μπορεί να διδαχθεί σε μια ξενάγηση. Μια επίσκεψη σε ένα μουσείο σήμερα, σε έναν κόσμο συνεχών αλλαγών και πολιτικής αμάθειας που οδηγούν στην πολιτιστική και κοινωνική περιθωριοποίηση, είναι πιο χρήσιμη από ποτέ.

Ας κάνουμε μια εξ αποστάσεως αναδρομή σε μερικά ευρωπαϊκά μουσεία μέχρι να τα επισκεφθούμε από κοντά.

Deutsches Technikmuseum – Βερολίνο, Γερμανία

 

Το Βερολίνο αποτελεί πόλο έλξης εκατοντάδων χιλιάδων επισκεπτών κάθε χρόνο. Είναι γεγονός, πως η πόλη σύμβολο του ψυχρού πολέμου και της νεότερης ιστορίας του εικοστού αιώνα έχει περάσει από την παρακμή στην ακμή πολλές φορές δίνοντας έμπνευση και στέγη σε καλλιτεχνικά και πολιτικά κινήματα.

Η λίστα των μουσείων του μακροσκελής και αμφίβολη. Η πληροφορία τείνει στην υπερπληροφόρηση. Χρήσιμη, λοιπόν, η επίσκεψη σε μια οργανωμένη έκθεση των ιστορικών επιτευγμάτων μιας εκ των υπερδυνάμεων που στιγμάτισαν την Ευρώπη όσο κανείς άλλος τον 20ό αιώνα. Η πόλη βρίθει ιστορικών στοιχείων σε κάθε γωνιά της. Το Μουσείο Τεχνολογίας, όμως, είναι ένα εξαιρετικό χρονολόγιο της ανθρώπινης δύναμης, εφευρετικότητας αλλά και καταστροφής αν συνδυάσει κανείς τα γεγονότα.

Δύο κεντρικά κτήρια είναι το βασικό κομμάτι του μουσείου. Αρχικά το παλιό ήταν σταθμός τρένων που χτίστηκε το 1906. Το 1996 άνοιξε ως Τεχνολογικό Μουσείο έχοντας ένα μεταγενέστερο κτήριο ως επέκταση. Στον χώρο του μουσείου υπάρχουν δύο ανεμόμυλοι, ένα ζυθοποιείο και ένας νερόμυλος.

 

Tο Z31 σχεδιάστηκε το 1962 ως «μικρή μηχανή γραφείου και διοίκησης». Ο υπολογιστής ήταν εξοπλισμένος ειδικά για εμπορικές εργασίες, δεδομένου ότι μια αριθμητική μονάδα με βάση δεκαδικά ψηφία καθιστούσε δυνατή την αποφυγή σφαλμάτων στρογγυλοποίησης. Ωστόσο, ο υπολογιστής αποδείχθηκε μεγάλος και δαπανηρός. Πωλήθηκαν μόνο επτά μονάδες και οδήγησε σε ζημιά εκατομμυρίων για την Zuse Corporation.

Guggenheim Museum – Μπιλμπάο, Ισπανία

Στο κτήριο που έχει χαρακτηρισθεί ως «στιγμή σηματοδότησης στην αρχιτεκτονική κουλτούρα» στεγάζεται από το 1997 το μουσείο σύγχρονης τέχνης Gugenheim. Διαθέτει έργα διεθνών καλλιτεχνών σε μόνιμη βάση, ενώ φιλοξενεί και περιοδικές εκθέσεις. Το δημιούργημα του Frank Gehry προοριζόταν να γίνει η βασική πηγή εσόδων των κατοίκων γύρω από την λιμνοθάλασσα του Μπιλμπάο.

One Thousand and Fifty Five Marilyns – Andy Warhol. Ο απόλυτος συνδυασμός των συνειρμών στο άκουσμα του όρου «Pop Culture». Δύο άνθρωποι μύθοι συνδυασμένοι στην αποτύπωση της αμφιλεγόμενης σύγχρονης τέχνης τους. Θεωρείται από πολλούς έξω από την σφαίρα των καλών τεχνών, ως μια επιβεβαίωση του λεγόμενου αμερικάνικου πολιτισμού και μιας άκριτης ελπίδας του «χαμηλού» (!).

 

«Man from Naples» and «Moses and the Egyptians». Δυο έργα ορόσημα της αρχής της καριέρας του αντισυμβατικού Jean-Michel Basquiat.

 

Το Μουσείο έχει δώσει το όνομα του στο λεγόμενο «φαινόμενο Bilbao», που αναφέρεται στο πως μεταμόρφωσε την πόλη. Ο όρος, ωστόσο, έχει χρησιμοποιηθεί και από τους κριτικούς που έχουν καταγγείλει το μουσείο ως σύμβολο της γενναιοποίησης και του πολιτισμικού ιμπεριαλισμού.

 

Maman- Louise Bourgeois. Το 9 μέτρων γλυπτό στο εξωτερικό του μουσείου προκαλεί δέος στον επισκέπτη. Το έργο ανήκει στην συλλογή της καλλιτέχνιδος με θέμα την αράχνη ως φόρο τιμής στο πρόσωπο της μητέρας της που ήταν υφάντρα. Αποτελεί δισυπόστατο έμβλημα της μητρότητας καθώς συμβολίζει ταυτόχρονα τόσο τον προστάτη όσο και τον θηρευτή.

Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο – Αθήνα, Ελλάδα

Όσο επικίνδυνος είναι ο εθνικισμός άλλο τόσο είναι και η εθνική και πολιτιστική άγνοια. Ένα από τα πιο εμβληματικά μουσεία της Ευρώπης βρίσκεται στην Αθήνα.

Το νέο κτήριο του μουσείου του Παρθενώνα, με την αρχιτεκτονική και την θέα του, τραβά το ενδιαφέρον των τουριστών. Τα πιο χαρακτηριστικά και αξιοσημείωτα εκθέματα, ωστόσο, βρίσκονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο. Μια επίσκεψη στο οποίο δεν είναι θέμα μόνο των τουριστών αλλά πρωτίστως ημών.

Hamburger Kunsthalle – Αμβούργο, Γερμανία

Η Αίθουσα Τέχνης είναι το έμβλημα του Αμβούργου. Απαρτίζεται από τρία κτήρια και βρίσκεται στο κέντρο της πόλης. Χτίστηκε τμηματικά μέχρι το 1997, ενώ η κατασκευή του ξεκίνησε το 1869 και είναι ο μεγαλύτερος εκθεσιακός χώρος με μόνιμη έκθεση στην Γερμανία. Η αίσθηση που δημιουργεί στον επισκέπτη όταν βρεθεί μπροστά στην μεγαλοπρεπή του είσοδο, σε συνδυασμό με το συνήθως βροχερό και ομιχλώδες τοπίο είναι μοναδική. Στην έκθεση του φιλοξενούνται έργα διάσημων καλλιτεχνών όπως ο Picasso και ο Kandinsky.

Την νύχτα η φωτισμένη πρόσοψη μοιάζει με λαμπερό αστέρι κάτω από τον βορινό ουρανό της ευρωπαϊκής μεγαλούπολης.

 

Μια κατατοπισμένη επίσκεψη προσφέρει μια ολοκληρωμένη κατάρτιση στα καλλιτεχνικά αποκτήματα του σύγχρονου δυτικού πολιτισμού ενώ ταυτόχρονα προσφέρει μια εμπεριστατωμένη άποψη για τα καλλιτεχνικά κινήματα που διαμόρφωσαν τους τελευταίους τρεις αιώνες του κόσμου.

Natural History Museum – Λονδίνο, Αγγλία

Η απόλυτη φαντασίωση κάθε μικρού και μεγάλου μετά την εποχή των παγετώνων. Μία από τις μεγαλύτερες εκθέσεις φυσικής ιστορίας παρουσιάζει τα ευρήματα που έκαναν ευρέως γνωστή την πορεία την έμβιας ζωής πάνω στον πλανήτη Γη. Μέσα από δείγματα σχετικά με τις βιοεπιστήμες και τις γεωεπιστήμες ο επισκέπτης μπορεί να πάρει μια ιδέα για την εξέλιξη των ειδών. Μέσα από περίπου 80 εκατομμύρια αντικείμενα τα οποία εντάσσονται σε πέντε κύριες συλλογές: βοτανική, εντομολογία, ορυκτολογία, παλαιοντολογία και ζωολογία γίνεται εν μέρη αντιληπτό το μεγαλειώδες βασίλειο της φύσης ως προς την δημιουργία, την εξέλιξη των ειδών αλλά και την καταστροφή!

Αν το «Μία νύχτα στο μουσείο» ζωντάνευε το Jurassic Park θα έπαιρνε σάρκα και οστά μέσα στο διάσημο μουσείο.

Rijksmuseum -Άμστερνταμ, Ολλανδία

Το δυσπρόφερτο Μουσείο είναι βασικός πρεσβευτής της «ολλανδικής χρυσής εποχής» (17ος αιώνας). Φιλοξενεί μερικά από τα διασημότερα έργα δημιουργών όπως ο Rembrandt, ο Jan Steen και ο Vermeer. Η συλλογή του μουσείου το 2011 αριθμούσε περίπου ένα εκατομμύριο αντικείμενα. Είναι χωρισμένη σε τρεις μικρότερες συλλογές: Συλλογή Τέχνης (έργα ζωγραφικής, γλυπτικής, εφαρμοσμένων τεχνών και ασιατικής τέχνης), Συλλογή Ιστορίας (έργα τέχνης, ένδυση, όπλα, φωτογραφίες) και Συλλογή Σχεδίων, Τυπογραφίας και Φωτογραφιών (χαρακτική, τυπογραφία, εικονογραφία, πορτρέτα).

Η Ερευνητική Βιβλιοθήκη του Rijksmuseum είναι η μεγαλύτερη δημόσια επιστημονική βιβλιοθήκη τέχνης στην Ολλανδία. Ιδρύθηκε το 1885 και σήμερα διαθέτει πάνω από 350.000 τίτλους. Το αναγνωστήριό της είναι ανοιχτό στο κοινό κατόπιν δωρεάν εγγραφής, και διατηρεί στο Διαδίκτυο κατάλογο με 200.000 από τους τίτλους της. Λειτουργεί σε δικό της κτίριο, λίγο νοτιότερα από την Πλατεία (του) Μουσείου.

Auschwitz-Birkenau – Κρακοβία, Πολωνία

Λένε πως κάθε άνθρωπος (!) πρέπει μία φορά στην ζωή του να επισκεφτεί ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης. Τα απομεινάρια του στρατοπέδου από το 1979 ανήκουν στα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Κατά την περίοδο της ναζιστικής Γερμανίας αρχή του Ράιχ ήταν να μην υπάρχουν στρατόπεδα εξόντωσης σε γερμανικό έδαφος. Το 1940 δόθηκε η εντολή από τον Heinrich Himmler να χτιστεί το μεγαλύτερο συγκρότημα στρατοπέδων της εθνικοσοσιαλιστικής Γερμανίας. Η συνολική του έκταση ανερχόταν στα 40 km². Αποτελούνταν από τρία κύρια και 39 δευτερεύοντα στρατόπεδα.

Εκτιμάται πως από το Auschwitz πέρασαν περίπου 1,3 εκατομμύρια άνθρωποι, εκ των οποίων 1,1 εξοντώθηκαν.

Art Gallery – Μάντσεστερ, Αγγλία

Το Βασιλικό Ίδρυμα του Μάντσεστερ άνοιξε τις γκαλερί του στο κοινό δέκα χρόνια μετά τη σύστασή του (1823) και στη συνέχεια πραγματοποίησε τακτικές εκθέσεις, συνέλεξε έργα τέχνης και προώθησε τις τέχνες από τη δεκαετία του 1820 έως το 1882. Το ίδρυμα παραδόθηκε με την προϋπόθεση ότι θα δαπανηθούν 2000 £ ετησίως για την τέχνη για τα επόμενα 20 χρόνια. Η Επιτροπή Πινακοθήκης μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα είχε συγκεντρώσει μια εντυπωσιακή συλλογή καλής τέχνης, προστιθέμενη σε δώρα και κληροδοτήματα από εύπορους βιομηχάνους.

Τον Ιανουάριο του 2018, η γκαλερί απέσυρε το έργο του John William Waterhouse «Hylas and the Nymphs» (1896), αφήνοντας ένα κενό χώρο για να ενθαρρυνθεί η συζήτηση σχετικά με τον τρόπο εμφάνισης των γυναικείων σωμάτων. Ακολούθησαν σημειώσεις των επισκεπτών για να εκφράσουν τις απόψεις τους και οι κάρτες που απεικόνιζαν το έργο αφαιρέθηκαν από το κατάστημα της γκαλερί. Οι ενέργειες αυτές προκάλεσαν μια ισχυρή αντίδραση με κατηγορίες για λογοκρισία, πουριτανισμό και πολιτική ορθότητα. Το μουσείο «εξολοθρεύτηκε εντελώς από την αγριότητα της ανταπόκρισης» και ο πίνακας επανατοπετήθηκε μετά από απουσία μιας εβδομάδας. Ένας καθηγητής γερμανικής γλώσσας της Οξφόρδης έγραψε στην Guardian ως προειδοποίηση ότι αυτό είχε συμβεί και πριν: οι ναζιστές επιμελητές είχαν πάρει τα έργα επειδή «έρχονταν αντιμέτωποι με τους πολιτικούς τους στόχους και την πουριτανική γεύση».

 

Στις 3 Απριλίου 1913 η γκαλερί δέχτηκε επίθεση από την Lillian Williamson, την Evelyn Manesta και την Annie Briggs. Οι τρεις τους επιτέθηκαν με κομμάτια γυαλιού σε 13 έργα. Τέσσερις από τους πίνακες είχαν καταστραφεί από το σπασμένο γυαλί.

Gallerie degli Uffici – Φλωρεντία, Ιταλία

Το Uffizi είναι ανάκτορο της Φλωρεντίας, που στεγάζει ένα από τα παλαιότερα μουσεία – πινακοθήκες στον κόσμο, την Galleria degli Uffizi. Τα έργα που εκτίθενται στο μουσείο καλύπτουν χρονικά την περίοδο από τον 13ο μέχρι τον 18ο αιώνα και συνθέτουν μία από τις σημαντικότερες συλλογές αναγεννησιακής τέχνης.

Η κατασκευή του παλατιού ξεκίνησε το 1560 και ολοκληρώθηκε το 1581.

Στις μέρες μας η άνοδος του λαϊκισμού στην Ευρώπη κυοφορεί κινδύνους με των οποίων τα αποτελέσματα ερχόμαστε πλέον συχνά αντιμέτωποι. Σε μια κοινωνία που η μνήμη ρέπει προς την λήθη η παράθεση της ιστορίας είναι αναγκαία.

Μάρθα Κωταΐδου

Φοιτήτρια Πληροφορικής στο Αριστοτέλειο. Ενδιαφέροντα ο κινηματογράφος, η μουσική, τα βιβλία και τα ταξίδια. Κύριο μέσο έκφρασης το γράψιμο. Θέλω να πιστεύω πως όλα μεταβάλλονται και εξελίσσονται.
Close Menu