Θέατρο: ακροβατώντας στο ιδεατό

Θέατρο: ακροβατώντας στο ιδεατό

Θέατρο και κινηματογράφος. Ο… Ιανός της υποκριτικής. Δύο διακριτές μορφές τέχνης, που εν μέρει έχουν κοινή βάση και απευθύνονται στον ίδιο αποδέκτη: την ψυχή και το πνεύμα. Η απάντηση στην ερώτηση «σινεμά ή θέατρο;» είναι για τους πολλούς σχεδόν αυτονόητη. Ο κινηματογράφος έχει αναλάβει, καλώς ή κακώς, τα ηνία της ηθοποιίας, ενώ η τέχνη του θεάτρου υποβιβάζεται στα μάτια του θεατή. Συνακόλουθα, οι ρίζες και η αξία του παραμένουν απλώς παρακαταθήκη του σκονισμένου παρελθόντος.

      Masks, Venice, Carnival, Masquerade, Mystery, Venetian                                           Filmstrip, Cinema, Stripes, Film, Video, Camera

 Η Γένεση του Αρχαίου Δράματος

mascara 4Η λέξη θέατρο (αρχ. θέατρον) προέρχεται από το ρήμα  θεάομαι/θεῶμαι, που σημαίνει παρατηρώ. Όχι βλέπω. Γιατί στο θέατρο παρατηρώ σημαίνει αισθάνομαι, εμβαθύνω και συμπάσχω. Οι καταβολές του θεάτρου εντοπίζονται στην Αθήνα της κλασικής εποχής, όπου ο διθύραμβος –λατρευτικές δοξασίες αφιερωμένες στο Διόνυσο- εξελίχθηκε από την αυτοσχέδια μορφή στα τρία είδη αρχαίου ελληνικού δράματος: Το σατυρικό δράμα, την κωμωδία και φυσικά τη «μίμηση πράξεως σπουδαίας και τελείας», την τραγωδία. Στο έργο του Περί Ποιητικής, ο Αριστοτέλης αποτυπώνει, μέσω του ορισμού της τραγωδίας, το σκοπό που μέχρι σήμερα αποπειράται να υπηρετήσει το θέατρο: την κάθαρση. Συγκεκριμένα, η παρακολούθηση της σύγκρουσης του ήρωα με τη μοίρα συνταράσσει συθέμελα το θεατρικό κοινό, με τη διέγερση ελέου και φόβου.          

Απόηχος του τραγικού ρίγους; Ο εξαγνισμός του θεατή. Η λύτρωση.

 

Ancient theatre in Hierapolis
Αρχαίο θέατρο Ιεράπολης (Φρυγία, Μικρά Ασία)

 

Delphi 1
Αρχαίο θέατρο Δελφών

Δραματοθεραπεία     

Θεατρικοί μονόλογοι και διάλογοι, ιστορίες και μύθοι… Όσο κι αν φαντάζει ουτοπικό, η τέχνη του θεάτρου συνεισφέρει σημαντικά στον τομέα των ψυχοδυναμικών θεραπειών, μέσω μίας ιδιαίτερης μεθόδου. Πρόκειται για τη Δραματοθεραπεία, μια επιστημονική ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, που παραθέτει τις τεχνικές του θεάτρου και της τέχνης γενικότερα, στην υπηρεσία της επιστήμης. Στόχος; Η ανακούφιση από κοινωνικές, νοητικές και ψυχολογικές διαταραχές. Βασισμένη στο Ψυχόδραμα, η Δραματοθεραπεία επικεντρώνεται στην ανάκτηση ψυχικών αποθεμάτων, μέσω του αυθορμητισμού που προσφέρει το θέατρο. Παράλληλα, η κίνηση και η μίμηση που εφαρμόζονται ως τεχνικές της στοχεύουν στην επίγνωση και την αλλαγή. Το φάσμα που καλύπτει είναι αρκετά ευρύ, αφού απευθύνεται σε άτομα με:

  • εθισμό από ουσίες
  •  ειδικές ανάγκες
  •  διαταραχές μετα-τραυματικού στρες
  •  διαταραχές της προσωπικότητας
  •  χαμηλή αυτοεκτίμηση

people doing exercise on floor

Θέατρο και αυτισμός

CBD. Πέρα από την περιβόητη φαρμακευτική κάνναβη, η συντομογραφία αναφέρεται σε μια σύγχρονη μέθοδο, βασισμένη σε επιστημονική μελέτη που πραγματοποιήθηκε στο πανεπιστήμιο Τρίνιτυ της Ιρλανδίας και έχει σχεδιαστεί από μια Ελληνίδα. Το «Γνωσιακό Συμπεριφορικό Δράμα» είναι ένα ψυχοπαιδαγωγικό μοντέλο απευθυνόμενο σε παιδιά και εφήβους με υψηλής λειτουργικότητας αυτισμό. Για πρώτη φορά η τέχνη του θεάτρου συναντά αρχές της ψυχολογίας.  Το βιωματικό πρόγραμμα στηρίζεται στην αξιοποίηση του ομαδικού θεατρικού παιχνιδιού, με απώτερο στόχο την ανάπτυξη επικοινωνιακών δεξιοτήτων και την τόνωση της αυτοπεποίθησης. Ακόμη, απευθύνεται σε παιδιά με επικοινωνιακές δυσκολίες, εκλεκτική αλαλία, διάσπαση προσοχής – υπερκινητικότητα και σύνδρομο Asperger.

 

Θέατρο στα χρόνια της κατάθλιψης…

Η τέχνη, ως καθρέφτης του συναισθήματος, μπορεί κάλλιστα να γεφυρώσει εσωτερικά χάσματα και να συμβάλει στην αποκατάσταση της ψυχικής υγείας. Στο πλαίσιο αυτό, ο ρόλος του θεάτρου ως μέσου ψυχοθεραπείας κρίνεται σήμερα καθοριστικός. Αποτελώντας πνευματική δραστηριότητα, το θέατρο προσφέρει «τροφή για σκέψη» και πυροδοτεί  έτσι την ανάπτυξη θετικών συναισθημάτων. Ταυτόχρονα, σύμφωνα με νέα μελέτη, κατά τη συμμετοχή σε κάποια πολιτιστική δραστηριότητα κάθε 2-3 μήνες, ο κίνδυνος εκδήλωσης κατάθλιψης μειώνεται κατά 32%. Εκείνο που αξίζει όμως να υπογραμμιστεί είναι ότι όσοι πηγαίνουν στο θέατρο ή στον κινηματογράφο μία φορά το μήνα, μειώνουν τον κίνδυνο κατά 48%!

 

 

Ο άλλος «εγώ»

Κατά τον Peter Brook, όταν φοράμε μία μάσκα, ό,τι πιο πολύ φοβόμαστε να χάσουμε, το χάνουμε στη στιγμή –στις συνηθισμένες μας άμυνες, τις συνηθισμένες μας δυνάμεις, το συνηθισμένο μας πρόσωπο, πίσω από το οποίο φοβόμαστε.

Όποιος εγκλιματίζεται στα μονοπάτια της υποκριτικής, επιδίδεται συνειδητά σε μια προσπάθεια ενδοσκόπησης και βαθύτερης γνωριμίας του «εγώ» του. Ταυτόχρονα όμως, από τη στιγμή που η αυλαία ανοίγει, καλείται να απομακρυνθεί από αυτό με το οποίο θέλει να εξοικειωθεί, την προσωπική του ταυτότητα. Για τον ηθοποιό μια ζωή δεν είναι αρκετή. Θα ζήσει δύο, τρεις, πενήντα ζωές επάνω στη σκηνή, θα φορέσει τόσα διαφορετικά «εγώ» όσα απαιτούν οι ρόλοι που θα υποδυθεί. Εκεί έγκειται και το παράδοξο στοιχείο του δράματος.

Dropped mask

Παράλληλα, σημαντική πρόκληση για τον καλλιτέχνη αποτελεί η αμεσότητα που χαρακτηρίζει την τέχνη του θεάτρου. Γιατί στο θέατρο ο ηθοποιός δεν αποτυπώνεται απλά σε μια παγερή οθόνη. Βρίσκεται εκεί, μπροστά στον κριτή του. Νιώθει το βλέμμα του θεατή να ακολουθεί τις κινήσεις του, να αφουγκράζεται την αγωνία του, να κρέμεται από την κλωστή του κοστουμιού του…

Στο φως της δημιουργικότητας

Σε μία εποχή έντονης αμφισβήτησης και πνευματικών ζυμώσεων, είναι αναμενόμενο το θέατρο ως ύψιστη μορφή τέχνης να επαναπροσδιορίζεται και να … αλλάζει προσωπεία. Ο συμβατικός ορισμός του θεάτρου συχνά καταρρίπτεται και αναζητούνται  μορφές που θα αναζωπυρώσουν το ενδιαφέρον του θεατή.

ΘΕΑΤΡΟ PLAYBACK

Το θέατρο είναι ζωή. Αλλά και η ζωή είναι θέατρο. Κάθε προσωπική εμπειρία αποτελεί μια ανεπανάληπτη σκηνή της δικής μας παράστασης. Το θέατρο playback είναι λοιπόν ένα είδος αυτοσχέδιου διαδραστικού θεάτρου με αφετηρία την Αμερική, που δίνει θεατρική υπόσταση σε βιώματα των θεατών. Ειδικότερα, εξειδικευμένοι ηθοποιοί δανείζονται ιστορίες του κοινού και τις ζωντανεύουν επάνω στη σκηνή, με τη βοήθεια ενός συντονιστή. Οι θεατές μοιράζονται αποσπάσματα της ζωής τους, ενώ ο θίασος αυτοσχεδιάζει και «παίζει πίσω» (playback) αυτές τις αναμνήσεις.

two woman standing on brown wooden surface

ΘΕΑΤΡΟ FORUM

Με εμπνευστή το Βραζιλιάνο σκηνοθέτη Augusto Boal, το θέατρο Forum αποτελεί μια θεατρική μέθοδο ενάντια στη… νοοτροπία της σιωπής. Οι θεατές δεν παραμένουν αδρανείς, αλλά μετατρέπονται από spectators σε spect-actors. Πιο συγκεκριμένα, μια παράσταση Forum παίζεται πρώτα µία φορά και μετά επαναλαμβάνεται. Κατά την επανάληψη, οι θεατές μπορούν να διακόψουν την παράσταση σε οποιαδήποτε σκηνή καταπίεσης του κεντρικού ήρωα. Ανεβαίνοντας λοιπόν στη σκηνή κι ερμηνεύοντας τις παρεμβάσεις τους, οι θεατές-ηθοποιοί ενδυναμώνονται για την αποτίναξη της καταπίεσης στην καθημερινότητά τους.

grayscale of man in dress shirt

ΘΕΑΤΡΟ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ

Robin Williams, David Bowie… Μπορεί να θεωρούνται πλέον καταξιωμένοι ηθοποιοί, ωστόσο η μετέπειτα λαμπρή καριέρα τους ξεκίνησε από το θέατρο του δρόμου. Αν και ο όρος φαντάζει σύγχρονος, το θέατρο του δρόμου συγκαταλέγεται στα παλαιότερα είδη θεάτρου. Όπως προδίδει η ονομασία του, πρόκειται για μια σειρά παραστάσεων που δίνουν ερασιτέχνες σε δρόμους, πάρκα, εμπορικά κέντρα μεγαλουπόλεων και σε σταθμούς μετρό. Στην Ελλάδα η περιορισμένη παράδοση στο θέατρο δρόμου συνεχίζεται στις πόλεις.

 «τὴν τῶν τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν»

Η 27η Μαρτίου έχει οριστεί ως Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου. Αδιαμφισβήτητα, δεν πρόκειται απλώς για μια μορφή τέχνης που, ούτως ή άλλως, συμπεριλαμβάνει πολλές άλλες. Στον όρο «θέατρο» συνοψίζεται η αδιάλειπτη αναζήτηση της Αριστοτελικής κάθαρσης, η ανάγκη του ανθρώπου για πνευματική ανάταση και αυτοπραγμάτωση. Χάρη στην ιδιαιτερότητά του, το θέατρο έχει το δικό του παλμό. Προσφέρει σε θεατές και ηθοποιούς το κίνητρο να περιπλανηθούν στο σκηνικό ωκεανό ιδεών και συναισθημάτων και να αποκρυπτογραφήσουν τις αλήθειες που διαχέονται από το θεατρικό σανίδι στην πλατεία. Αυτή ακριβώς η μαγεία του θεάτρου εξηγεί γιατί κατάφερε να επιβιώσει και να εξελιχθεί στο πέρασμα των αιώνων.

«Θεωρώ το θέατρο τη μεγαλύτερη τέχνη όλων, τον πιο άμεσο τρόπο με τον οποίο ένας άνθρωπος μπορεί να μοιραστεί με κάποιον άλλον την αίσθηση του τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος»
Όσκαρ Γουάιλντ

(Αυλαία και πάμε θα σεργιανάμε μες στα σκοτάδια της σκηνής… Αυλαία και πάμε θα σεργιανάμε κόντρα σε χίλιους προβολείς…)

Για το ρόλο του θεάτρου στην ένωση των ανθρώπων μίλησε ο Andrew Russell στο TEDxSeattle:

Βαρβάρα Τζάμα

Φοιτήτρια Φαρμακευτικής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Λάτρης του θεάτρου και της ποίησης, με αδιόρθωτο πάθος για γράψιμο.
Close Menu