Επηρεάζει η ψυχολογία μας την έκβαση μιας ασθένειας;

Επηρεάζει η ψυχολογία μας την έκβαση μιας ασθένειας;

Από την εποχή του Ιπποκράτη ήταν γνωστό πώς η ψυχική μας κατάσταση, ναι, μπορεί να επηρεάσει την έκβαση ασθενειών. Σύμφωνα με εκείνον, το μυαλό είναι η πηγή όλων των χαρών, αλλά και δυστυχιών μας. Όμως, τι λέει η σύγχρονη επιστήμη για την αλληλεπίδραση ψυχικής και σωματικής υγείας; 

 

«Υπάρχουν περισσότερες νευρικές συνάψεις στον εγκέφαλο από ό,τι τα αστέρια στον γαλαξία μας» – Από ομιλία TED

 

Ένας από τους επιστημονικούς κλάδους που καλείται να απαντήσει στα παραπάνω ερώτημα είναι αυτός της ψυχονευροανοσολογίας. Αποτελεί έναν συνδυασμό έρευνας στους τομείς των νευροεπιστημών, της ψυχικής υγείας και του ανοσοποιητικού συστήματος. Ωστόσο, ταυτόχρονα συνυπολογίζει το γενετικό και κοινωνικό υπόβαθρο των ατόμων που μελετά.

 

Για παράδειγμα …

 

  • Από κλινικές μελέτες, φαίνεται πως η ψυχολογική κατάσταση των ασθενών με καρκίνο, HIV και άλλων σοβαρών ασθενειών, επηρέασε καταλυτικά την πορεία του ανοσοποιητικού συστήματός τους, και άρα την εξέλιξη της νόσου.
  • Στο ίδιο πλαίσιο βρίσκονται και μελέτες που δείχνουν ότι το ψυχικό στρες κατά την περίοδο εξεταστικής καθυστερεί την επούλωση πληγών, καθώς και ότι ευνοεί την επιδείνωση της ακμής. Σε μελέτη με φοιτήτριες ιατρικής 22-24 ετών, παρατηρήθηκε ότι όσο πιο αυξημένα ήταν το επίπεδο άγχους κατά την εξεταστική, τόσο πιο «σοβαρή» ακμή εμφάνιζε η φοιτήτρια.
  • Από άλλη μελέτη σε φοιτητές ιατρικής, έπειτα από τρεις κύκλους εμβολίων για την ηπατίτιδα Β, παρατηρήθηκε ότι η καλύτερη ανοσολογική απόκριση ήταν αυτή των φοιτητών με το λιγότερο άγχος.

 

 

Γιατί όμως;

 

Το νευρικό μας σύστημα είναι εξασκημένο να αντιδρά ώστε να μας προφυλάσσει από καταστάσεις κινδύνου. Η αντίδραση «πάλης ή φυγής» στην οποία ετίθετο ο οργανισμός του ανθρώπου των σπηλαίων στη θέα ενός άγριου ζώου, έχει διατηρηθεί, μόνο που αντί για άγριο ζώο ο σύγχρονος άνθρωπος έχει να διαχειριστεί λογαριασμούς ρεύματος, προσωπικές διενέξεις και εξεταστικές, που θέτουν σε λειτουργία τον παραπάνω μηχανισμό.

Οι στρεσσογόνες συνθήκες που βιώνουμε ενεργοποιούν το νευρικό σύστημα, το οποίο αναμενόμενα σημαίνει «συναγερμό». Αποτέλεσμα; να ενεργοποιεί και το ανοσοποιητικό μας σύστημα για την την προστασία μας. Τα «σήματα κινδύνου» που  λαμβάνει το ανοσοποιητικό σύστημα από το νευρικό είναι νευροενδοκρινικοί παράγοντες, δηλαδή ορμόνες και νευροδιαβιβαστές. Ωστόσο, η αλληλεπίδραση είναι αμφίδρομη, με το ανοσοποιητικό να ενεργοποιεί επίσης το νευρικό.  Για παράδειγμα, «στρατολογεί» τα αντίστοιχα κύτταρα που προστατεύουν τον εγκέφαλο. Όταν θέτουμε την παραπάνω διαδικασία σε λειτουργία καθημερινά και για χρόνια, το νευρικό και ανοσοποιητικό μας σύστημα «καταπονούνται», με αποτέλεσμα να αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης ψυχοσωματικών διαταραχών.

 

Τα παραπάνω στοιχεία δεν είναι εδώ για να μας πανικοβάλλουν. Στόχος είναι να καταλάβουμε την σημασία της φράσης «υγεία πάνω απ’ όλα».

 

 

Τα καλά νέα

 

  1. Χιούμορ: Σύμφωνα με την μελέτη των Dowling κ.α. (2003), σε καρκινοπαθή παιδιά, όσα είχαν υψηλή αίσθηση χιούμορ είχαν πιο δυνατό ανοσοποιητικό κατά την εξέλιξη του καρκίνου. 
  2. Διατροφή: Τα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα που μπορεί να βρεθούν σε μια διατροφή πλούσια σε ψάρια, φαίνεται να βοηθούν τόσο προληπτικά, όσο και συνεπικουρικά με την ανάλογη θεραπεία, στην αντιμετώπιση ψυχικών διαταραχών, όπως η κατάθλιψης και η ψύχωση. Βιολογικά, αυτό εξηγείται από την αντιφλεγμονώδη δράση που έχουν, αλλά και από τις ευεργετικές ιδιότητές τους στη νευροπλαστικότητα του εγκεφάλου (δημιουργία νέων συνάψεων μεταξύ των νευρώνων του εγκεφάλου). 
  3. «Μind-body medicine»: Περιλαμβάνει τεχνικές που λαμβάνουν υπόψιν την αλληλεπίδραση ψυχικής και σωματικής υγείας. Για παράδειγμα, από μελέτη σε άντρες θετικούς στον ιό HIV, φάνηκε ότι ο συνδυασμός προγραμμάτων γνωστικής διαχείρισης του άγχους (Cognitive Behavioral Stress Management-CBSM) με αερόβιο άσκηση, για 10 εβδομάδες, οδήγησε τόσο σε μειωμένα επίπεδα άγχους, όσο και στην καλύτερη ανοσολογική απόκριση του οργανισμού. 

 

 

 

 

Τελικά, η κότα έκανε το αυγό ή το αυγό την κότα;

Η φράση αυτή μάλλον ταιριάζει τέλεια στο ερώτημα αν η ψυχική υγεία επηρεάζει τη σωματική ή το ανάποδο. Ο τομέας της ψυχονευροανοσολογίας εξελίσσεται, θυμίζοντας μας ότι με όση ευλάβεια προσέχουμε την μία, οφείλουμε να προσέχουμε και την άλλη. Τα παραπάνω καλά νέα είναι ενδεικτικά, γι’αυτό ας μη ξεχνάμε και ότι δεν υπάρχουν πάντα μονοσήμαντες απαντήσεις και «tips», ειδικά για τόσο πολυσύνθετες και ευαίσθητες έννοιες όπως η ψυχή και το μυαλό. 

Αφιερωμένο στην Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, 10 Οκτώβρη.

Danai Karagkiozeli

Βιολόγος με αγάπη για τη Νευροψυχολογία. Πιστεύω ότι η καλή χρήση του μυαλού μας κάνει θαύματα, οπότε ένας τρόπος να το φροντίζω είναι γράφοντας, με στόχο την επικοινωνία της επιστήμης. Use it or lose it!
Close Menu