Άγχος: απειλή ή βοήθεια;

Άγχος: απειλή ή βοήθεια;

Έχεις έντονη ταχυπαλμία, το στομάχι σου σφίγγεται, ο λαιμός σου ξεραίνεται, οι παλάμες σου ιδρώνουν, ζαλίζεσαι. Νιώθεις φόβο, νευρικότητα, δυσκολία στη συγκέντρωση, έντονη ανησυχία και μια τάση απόσυρσης. Συνηθισμένα συμπτώματα για αρκετούς από εμάς όταν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με αγχογόνα γεγονότα, δράσεις ή συνθήκες.

Η λέξη «άγχος» έχει τις ρίζες της στο ρήμα άγχω που στα αρχαία ελληνικά σημαίνει σφίγγω ή πνίγω. Συνδέεται επίσης με τη λέξη αγχόνη, ενισχύοντας τις αρνητικές πλευρές αυτής της οικείας μας σωματικής και ψυχικής κατάστασης. Ορίζεται ως «δυσφορικό συναίσθημα επικείμενου κινδύνου» και ο ρόλος του είναι προστατευτικός και προσαρμοστικός για το άτομο. Διαφοροποιείται από το αίσθημα του φόβου που αποτελεί τη «φυσιολογική αντίδραση σε έναν πραγματικό ή φανταστικό κίνδυνο» και είναι χρήσιμος για την ανάπτυξή μας.

Όταν είναι παροδικό και όχι επίμονο, είναι συνηθισμένο για τον καθένα μας και στα επίπεδα του φυσιολογικού. Η συχνή, υπερβολική και αδικαιολόγητη ύπαρξή του όμως δημιουργεί υπόνοια για την ύπαρξη κάποιας αγχώδους διαταραχής. Ο ένας στους δεκατέσσερις έχει κάποια διαταραχή άγχους. Από τη Γενικευμένη Αγχώδη Διαταραχή (ΓΑΔ), την Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή, γνωστή ως OCD, τις Ειδικές Φοβίες κάθε ατόμου όπως για το ύψος, τη θέα του αίματος, κάποια ζωά κτλ., μέχρι την Κοινωνική Φοβία, τις Κρίσεις Πανικού, την Αγοραφοβία και το Άγχος Αποχωρισμού από πρόσωπα ή καταστάσεις.

Το υπερβολικό άγχος συνδέεται με την αίσθηση ότι κάνουμε συνεχώς κάτι λάθος και επόμενο είναι να βιώνει κανείς μελαγχολία. Τα προβλήματα στις ανθρώπινες σχέσεις, η δυσκολία στην εργασία, αλλά και η σχολική διαρροή, η κατάθλιψη ή και η αυτοκτονία είναι πιθανά αποτελέσματα αυτών των διαταραχών.

Ο άνθρωπος που βιώνει τέτοιο άγχος σε κάθε καθημερινή κατάσταση, είναι λογικό να νιώθει αδύναμος και ευάλωτος. Μπορεί να πιστεύει ότι έχει μια προβληματική ζωή, αγνοώντας την πηγή του στρες.

Ο οργανισμός μας απαντά στο άγχος

Η πιο συνηθισμένη αντίδραση του οργανισμού απέναντι στο έντονο στρες είναι γνωστή ως «Αντίδραση πάλης ή φυγής» (“Fight or flight”), μπροστά στον επικείμενο «κίνδυνο» . Κατ’ αντιστοιχία με τους πρωτόγονους όταν αντιμετώπιζαν έναν φυσικό εχθρό, οι επιλογές είναι δύο: να παλέψεις ή να φύγεις. Ο οργανισμός εκκρίνει ορμόνες όπως αδρεναλίνη και κορτιζόλη, ζάχαρα και λίπος. Οι ουσίες αυτές θα μεταφερθούν με το αίμα στους μύες, έχουμε ταχυπαλμία, οι αρτηρίες συσπώνται, οι αισθήσεις μας οξύνονται. Είμαστε έτοιμοι για τη μάχη, παράλληλα όμως με μια αίσθηση φόβου που καταδεικνύει την αρνητική σκέψη μας για το στρες.

Ο τρόπος σκέψης μας για το άγχος, όπως παρουσιάστηκε στο σεμινάριο του Δ. Φλαμούρη «Πάρε τη δύναμη του άγχους σου», στη Θεσσαλονίκη.

 

Μια διαφορετική αντίδραση απέναντι στο άγχος αποτελεί η «Αντίδραση φροντίδας-κοινωνικοποίησης». Με την έκκριση της οξυτοκίνης ή ωκυτοκίνης, της ορμόνης της αγάπης, αυξάνεται η ενσυναίσθηση και τότε το άγχος κάνει καλό στην καρδιά. Παράλληλα, το άτομο γίνεται πιο γενναίο και ξεπερνάει τον φόβο για καταστάσεις που απαιτούν ψυχικό σθένος, για παράδειγμα στην περίπτωση του πυροσβέστη και του διασώστη.

Επιπλέον, οι αθλητές βιώνουν την «Αντίδραση πρόκλησης» κατά το έντονο άγχος. Τα αγγεία τους δε συρρικνώνονται, εστιάζουν περισσότερο στον στόχο τους, γεμίζουν με αυτοπεποίθηση και δύναμη και τελικά κινητοποιούνται. Δε νιώθουν φόβο και με αυτόν τον τρόπο πετυχαίνουν υψηλές αποδόσεις. Ανάλογα, το «Αίσθημα ροής» αποτελεί τον δημιουργικό τρόπο αξιοποίησης του άγχους που μετέρχονται οι καλλιτέχνες όταν επιδιώκουν την απόλυτη συγκέντρωσή στο έργο τους, όπως οι ζωγράφοι ή οι πιανίστες· ακόμα και αλλά απαιτητικά στη λεπτομέρεια επαγγέλματα, όπως οι χειρούργοι.

Οι δυο διαφορετικοί τρόποι αντιμετώπισης του άγχους, όπως παρουσιάστηκαν στο σεμινάριο του Δ. Φλαμούρη «Πάρε τη δύναμη του άγχους σου», στη Θεσσαλονίκη.

Τι κάνουμε;

Το αν θα εστιάσουμε στο πρόβλημα ή στην επίλυσή του είναι ζήτημα της σκέψης μας. Την επόμενη φορά που θα αγχωθούμε, καλό θα ήταν να αναλογιστούμε: «Τι είναι καλύτερο για μένα αυτή τη στιγμή; Να παλέψω ή να φύγω; Να χρησιμοποιήσω το άγχος μου για να πετύχω τον στόχο μου;». Αν βρει ο καθένας μας τι επιδιώκει, τότε η βιολογία και ο οργανισμός μας θα βοηθήσουν προς αυτή την κατεύθυνση.

Το άγχος όπλο στη φαρέτρα μας

Όπως είναι φανερό, δε θα θέλαμε να διώξουμε το άγχος, αφού στην πραγματικότητα είναι σύμμαχός μας. Tο μυαλό μας είναι το κατάλληλο εργαλείο να το ελέγξει. Επομένως, αυτό που πραγματικά μετράει είναι το τι πιστεύουμε οι ίδιοι για το άγχος μας. Η θετική ψυχολογία θα βοηθούσε στο να παρατηρήσουμε και τις θετικές πλευρές του, μέσα από δικά μας βιώματα.

Η βιολογία του άγχους έχει πολλές ομοιότητες με τη βιολογία του ενθουσιασμού, αφού και στις δύο περιπτώσεις ο οργανισμός μας βρίσκεται σε πλήρη εγρήγορση, στην καλύτερή του κατάσταση. Αν δοκιμάζαμε, παραδείγματος χάρη και σύμφωνα με τον PH.D. ψυχολόγο Δημήτρη Φλαμούρη, αντί για «Ηρέμησε!», να πούμε «Είμαι ενθουσιασμένος!», όταν βιώνουμε μια κατάσταση άγχους, θα νιώθαμε αμέσως καλύτερα. Ίσως «μπερδεύαμε» τον εγκέφαλό μας και λάμβανε τελικά το μήνυμα του ενθουσιασμού. Εξάλλου, για να έχουμε άγχος σημαίνει ότι ενδιαφερόμαστε πραγματικά για το συγκεκριμένο θέμα. Μέσα από αυτήν την κατάσταση ερχόμαστε σε επαφή με τα σημαντικά πράγματα για εμάς.

TEDxTalks

Άλλες σκέψεις που θα μπορούσαν να κάμψουν τα επίπεδα του στρες προτείνονται από την Olivia Remes στην ομιλία της “How to cope with anxiety” στην TEDx Hasselt. Καταρχήν, ένα βασικό πρόβλημα των ανθρώπων με έντονο άγχος είναι η αναποφασιστικότητα σε καθετί που αναλαμβάνουν, εξαιτίας του φόβου των λανθασμένων επιλογών. Τα άτομα με Γενικευμένη Αγχώδη Διαταραχή (ΓΑΔ) έχουν τάσεις τελειομανίας, θέλουν να κάνουν τα πάντα στην εντέλεια. Στην πράξη ωστόσο αργούν να εφαρμόσουν το οτιδήποτε, διότι θεωρούν ότι πρέπει να είναι απόλυτα προετοιμασμένοι για αυτό. Οι τακτικές αυτές είναι πολύ βασανιστικές και η ανησυχία τους για αν κάνουνε το σωστό ή όχι είναι διαρκής και αυξανόμενη.

Θα ήταν πιο εύκολο, λοιπόν, για τους ανθρώπους αυτούς να επιδοθούν απευθείας στην πράξη, ακόμα και αν κάνουν κάτι στραβά… Do it badly προτρέπει η ομιλήτρια και θεωρεί πως πρόκειται για μια αποτελεσματική πρακτική. Διότι μέσω του πειραματισμού και της διεκπεραίωσης έργου, οδηγείται κανείς στην χαρά και στον ενθουσιασμό της δράσης· σύντομα και στη βελτίωση της επίδοσης. Η συγχώρεση του εαυτού για τα λάθη του παρελθόντος είναι ένα δεύτερο βήμα. Οι πολλές επικριτικές σκέψεις στον ίδιο σου τον εαυτό δε βοηθούν στη «θεραπεία» του άγχους και αποδεικνύεται πως οι περισσότεροι δεν είναι καλοί με τον εαυτό τους. Τέλος, τα ποσοστά άγχους μειώνονται μέσω της φροντίδας κάποιου άλλου ή μέσω της συνεισφοράς στο κοινωνικό σύνολο με τον εθελοντισμό, το μοίρασμα της γνώσης, κ.α. Τότε ο άνθρωπος νιώθει χρήσιμος και αποδοτικός.

Δε μας περιμένει παραδίπλα μια ζωή χωρίς άγχος, δεν είναι εφικτό να το αποβάλουμε. Αντίθετα, η ύπαρξή μας τότε αποκτά νόημα. Συνδεόμαστε με ρόλους και σκοπούς, νιώθουμε «να χτυπάει η καρδιά μας» για κάτι. Οι ευτυχισμένοι άνθρωποι βιώνουν έντονα το στρες, επειδή επιδιώκουν να πετύχουν τους στόχους τους. Η ζωή μόνο έτσι είναι ωραία…!

**Με τη μουσική εκφράζουμε τα συναισθήματά μας, αλλά και την ψυχική μας κατάσταση. Άτομα με πολλή ένταση, στρες και γενικότερα ψυχικές διακυμάνσεις καταφέρνουν να τα καταπολεμήσουν μέσω της μουσικοθεραπείας. Μελέτες και στατιστικές δείχνουν την ευεργετική επίδρασή της πάνω μας, από την κλασσική μέχρι τη ροκ.

 

«Κατά βάθος νιώθουν άγχος όλο το πρωί, πάντα κάποιος βλέπει το λάθος και μελαγχολεί» λέει ο Γεράσιμος Ευαγγελάτος στο τραγούδι «Πρωινή μελαγχολία» της Νατάσσας Μποφίλιου.

Σύμφωνα με έρευνα της εταιρίας Mindlab International που ειδικεύεται στο neuromarketing, το τραγούδι “Weightless” από τους Marconi Union είναι το Νο1 αγχολυτικό τραγούδι. Έπειτα από μετρήσεις με αισθητήρες σε ό,τι αφορά τις αλλαγές στην καρδιακή συχνότητα, την αρτηριακή πίεση και την αναπνοή των συμμετεχόντων, διαπιστώθηκε ότι το συγκεκριμένο τραγούδι μπορεί να μειώσει το άγχος μέχρι και κατά 65%.

«You’ll find that life is still worthwhile, if you just smile». Πάντα θα βρεθεί ένας λόγος που θα αξίζει να χαμογελάς. That’s the time you must keep on trying! 

 

Βίκυ Κελίδου

Απόφοιτη του Παιδαγωγικού Δημοτικής Εκπαίδευσης ΑΠΘ & μουσικός/πιανίστρια. Αγαπώ τα musicals, τις παραστάσεις, τα βιβλία, τα ταξίδια. Η γνώση νέων πραγμάτων με κερδίζει, όμως η τέχνη μου προκαλεί τη μεγαλύτερη συγκίνηση.~
Close Menu